Veilig werken fundament onder procesbeheersing

Ondanks de drukte van alledag is het belangrijk om af en toe stil te staan bij veilig werken op het bedrijf. Het omgaan met dieren en machines in een vaak stoffige omgeving trekt een wissel op de duurzame inzetbaarheid van de varkenshouder en zijn personeel. ‘Ondernemers in de varkenshouderij mogen best meer aandacht besteden aan werkzaamheden veiliger en minder belastend maken’, stelt Desiree Francke van Stigas. ‘Eenmaal aan de slag met het inventariseren van de risico’s op hun varkensbedrijven groeit de bewustwording en de animo om er wat aan te verbeteren.’

Is een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) een must?

‘Het is verplicht voor elk bedrijf dat werkt met personeel. Of het gaat om een ingehuurde zzp’er, zaterdaghulp of stagiair, de varkenshouder moet zo’n RI&E hebben en zorgen voor een zo veilig mogelijke werkomgeving.’

Moet elke varkenshouder opnieuw het wiel uitvinden?

‘Absoluut niet. We hebben samen met de branche een vragenlijst voor de risico’s op varkensbedrijven opgesteld. Deze RI&E voldoet aan de Arbowet en sectorspecifieke zaken zijn afgestemd met LTO Nederland en de Producentenorganisatie Varkenshouderij (POV). Deze is als standaard te gebruiken. Elk varkensbedrijf heeft specifieke risicopunten die op de RI&E komen en worden geëvalueerd.’

Wordt zo’n algemene risico-inventarisatie geactualiseerd?

‘De sector blijft zich ontwikkelen met nieuwe activiteiten op hun erven. Nieuwe modules worden op verzoek en in goed overleg met LTO Nederland, de POV en de vakbonden toegevoegd. Zaken als luchtwassers en een module brandveiligheid zijn voorbeelden daarvan. Biovergisters zitten nog in het vat.’

Desiree Francke
Desiree Francke (37) is sinds 2023 preventieadviseur, arbeidshygiënist en sectorspecialist dierhouderij bij Stigas in Woerden (Utrecht). Francke bestrijkt vanuit het Zeeuwse Goes haar werkgebied Zeeland en West-Brabant. Daarvoor werkte ze als veiligheidskundige bij verschillende bedrijven in de chemische sector. In 2015 rondde ze bij Copla Opleiding & Training het vak veiligheidskunde af en in 2025 het vak arbeidshygiëne bij PHOV. Na de mbo heeft ze diverse banen in de detailhandel en industrie gehad. Omdat ze in het buitengebied is opgegroeid is ze hobbymatig altijd bezig geweest en gebleven met het houden van paarden.

Kom je als preventiemedewerker op de werkvloer bij varkenshouders?

‘Op een bedrijf met meer dan 25 werknemers moet een externe toetsing van arbozaken plaatsvinden door bijvoorbeeld Stigas. Maar de meeste varkenshouders vullen de RI&E zelfstandig in. Bedrijven die aangesloten zijn bij Colland helpen wij tegen een fikse korting. Een gezamenlijke rondgang over het bedrijf hoort daarbij. Met praktische tips en onafhankelijk advies bieden we ze handvatten om aandachtspunten op hun erf te verbeteren.’

Wat is het meest risicovol?

‘Bij het omgaan met dieren bestaan er altijd risico’s. Of je nu werkt op een varkensbedrijf of een zorgboerderij, een dier kan altijd iets onverwachts doen. Anders dan een trekker, hebben varkens hersenen die ze gebruiken om zichzelf te beschermen of als hun nakomelingen in gevaar komen. Daarop moet je altijd alert zijn, zeker als je werkt met zeugen in vrijloopkraamhokken of met beren.’

Fysieke belasting scoort ook hoog?

‘Klopt. Werken op varkensbedrijven is een soort topsport. Veel stappen zetten, in en uit hokken stappen, tillen en behandelen van dieren. Maar ook werken in een omgeving met stof, geluid, gevaarlijke stoffen en mestgassen. Over een langere periode leveren fysieke inspanningen risico’s op voor de inzetbaarheid. Dus je zou altijd bezig moeten zijn met arbeidsbesparing en -verlichting.’

Welke rol spelen jullie nog meer?

‘We doen onderzoek zoals brancherisico-inventarisaties en hebben bijvoorbeeld bijgedragen aan de ontwikkeling van de behandelkar voor biggen. Trillingen bij het schoonspuiten zijn te verminderen door de juiste keuze van een spuitlans. Een spuitrobot is een mooie oplossing om koud, nat, smerig en zwaar werk grotendeels over te nemen, maar moet wel bij je stal passen.’

Is er een onderschatte risicofactor?

‘Het gevaar van het inademen van stalstof voor met name de longgezondheid op de langere termijn. Met onze campagne Pak stof aan! werken we al meer dan acht jaar aan bewustwording. Op varkensbedrijven worden meestal stofkapjes gebruikt, maar die zijn niet altijd effectief genoeg. Maskers worden steeds makkelijker op te zetten en te reinigen. Geavanceerde modellen werken met aangeblazen gefilterde lucht. Varkenshouders raad ik aan maskers uit te testen, waarmee het werk in jouw stallen longveiliger wordt.’

Is er ook aandacht voor zoönosen?

‘Onze Arbocatalogus vermeldt dat de varkenshouder er alles aan doet om blootstelling te voorkomen die tot een zoönose kan leiden. Dit houdt in dat op een varkensbedrijf hygiënisch moet worden gewerkt. Dat iedereen die met zieke dieren in aanraking komt, de risico’s van zoönosen kent en weet hoe hiermee om te gaan. Het bekende voorbeeld is MRSA en veegerelateerde MRSA.‘

‘Griep krijgt dit jaar extra aandacht. Stigas ondersteunt de Gezondheidsraad met communicatie rondom de gratis griepvaccinatie voor mensen die werken met varkens, pluimvee of gevogelte. Voorkom als beroepsgroep discussie en haal massaal die griepprik. Bovendien zal zo’n prik zorgen voor minder en korter ziekteverzuim vanwege griep.’

De combinatie van preventie- en arbodienst is ideaal?

‘De agrarische en groene sectoren hebben de gezondheidszorg via Stigas efficiënt geregeld. In Den Haag worden we vaak aangehaald als het voorbeeld waar het voor heel werkgevend Nederland naartoe zou moeten.’

Voegt verzuimbegeleiding meerwaarde toe?

‘Niks is vervelender dan een medewerker die uit de roulatie is. Werkprocessen worden verstoord en het geeft extra werkdruk, met name als ook weekenddiensten moeten worden gedraaid. Deskundige begeleiding vanuit een Arbodienst die thuis is in de agrarische en groene sectoren is dan van onschatbare waarde om iemand weer op het juiste spoor te krijgen.’

Is werkveiligheid een ding, met buitenlandse medewerkers?

‘Vaak hebben zij een andere perceptie van arbeidsveiligheid dan wij in Nederland gewoon zijn. Soms is dat van een lager niveau en soms kunnen ze minder mondig en leesvaardig zijn. Daarom is het cruciaal voor werkgevers om veilig werken op hun bedrijf voor te doen en buitenlands personeel daarin te trainen en te coachen. Een goed voorbeeld doet goed volgen. Benut de kracht van pictogrammen, instructiefilmpjes, foto’s met groene vinkjes of rode kruizen en infokaarten die wij in verschillende talen beschikbaar stellen.’

Constant focussen op veiliger?

‘De dagelijkse werkzaamheden en alle zaken goed voor elkaar hebben en houden, slurpen alle beschikbare tijd op. Maar om steeds betere technische prestaties te kunnen behalen, is een duurzame inzetbaarheid van je medewerkers essentieel. En daarin is altijd wel iets te verbeteren. Bij het ouder worden vermindert vaak het zicht, waardoor een goede verlichting nodig is. Heb je bijvoorbeeld een bedrijf met meerdere locaties, dan moet het veilig werken op elke plek goed geregeld zijn. Zo moet een bedrijfshulpverlener binnen 2 tot 3 minuten na het melden van een ongeval ter plekke zijn. Alerte werkgevers hebben ook dit adequaat geregeld, in de varkenshouderij is dit een aandachtspunt.’

Welke afsluitende tip wilt u geven?

‘Trek als varkenshouder wat meer tijd uit voor veilig werken, om processen op je bedrijf beter te beheersen. Er is altijd wel iets wat makkelijker of beter kan en iets toevoegt aan het werkplezier. Uiteindelijk levert zoiets ook rendement voor je bedrijf op.’

Stigas is al veertig jaar actief
Stichting gezondheidszorg agrarische sectoren (Stigas) is een kennis- en adviesorganisatie en een gecertificeerde arbodienst voor de agrarische en groene sector. Stigas ondersteunt bedrijven bij het creëren van een veilige, gezonde werkomgeving en voert RI&E’s uit en toetst die. De organisatie doet aan verzuimbegeleiding, biedt cursussen aan en heeft een kennisbank. Stigas is in 1986 opgericht en wordt bestuurd door LTO Nederland, Cumela, Vereniging van Hoveniers en Groenvoorzieners, FNV en CNV Vakmensen.