Verzuim lager, maar mentale druk neemt toe

Werknemers in de landbouwsectoren hebben vaak een goede relatie met hun werkgever. Het verzuim stijgt daarom niet zo hard als in andere sectoren in Nederland. Dat stelt Teus van der Ham, relatiebeheerder bij AB Midden Nederland: ‘Qua aantallen werknemers zijn de meeste veehouderijen geen grote bedrijven, waardoor het personeel makkelijker een betere band opbouwt met de werkgever.’

Volgens Van der Ham is de sociale controle en betrokkenheid in de veehouderij daardoor veel groter dan in andere branches. ‘Door die onderlinge band is het personeel loyaler en hebben ze meer plichtsbesef. Ze geven bijvoorbeeld eerder aan dat ze zich niet helemaal lekker voelen en vragen of ze dan een uurtje eerder naar huis kunnen, in plaats van dat ze zich de hele dag ziek melden.’

Daarnaast kunnen dieren niet voor zichzelf zorgen en voelen de meeste werknemers een plichtsbesef tegenover de dieren. Dit zijn volgens de relatiebeheerder de twee hoofdredenen die ervoor zorgen dat het personeel in de dierhouderij zich niet snel ziek meldt.

Veranderende arbeidsethos

Toch vindt Van der Ham dat de arbeidsethos bij de jongere generatie medewerkers niet is wat het vroeger was. Hij denkt dat mentale druk hier een rol in speelt. ‘In de huidige tijd ervaren veehouders onzekerheid over het voortbestaan van hun bedrijf. Dit beïnvloedt de werksfeer en het personeel voelt dat. Voor medewerkers geldt ook dat zij onzekerheid kunnen ervaren. Als je werkgever met het boerenbedrijf stopt, is je baan waar je met veel passie werkt ook weg.’

Lees ook: Besluit over uitzendverbod vleesverwerkers valt binnen twee weken

Een voormalig bedrijfsleider op een varkensbedrijf, die anoniem wil blijven, ziet eveneens dat de mentale belasting onder het personeel toeneemt. Hij werkte jarenlang met een team van tien medewerkers. ‘Het personeel kijkt ook het achtuurjournaal en hoort al het negatiefs dat over onze sector wordt geschreven. Het is misschien niet altijd bewust, maar ik denk dat het best wat druk geeft.’

Zelf merkt de ex-bedrijfsleider ook dat hij dit soms lastig vindt. ‘Ik denk er veel over na en vraag mezelf af hoe we de maatschappij anders kunnen inrichten. Naast al het negatieve nieuws mogen ook successen gedeeld worden en dat mis ik soms.’

Toen hij de kar op het varkensbedrijf trok, was het ziekteverzuim rond 2,5 procent op jaarbasis. Hij denkt dat een deel daarvan gelinkt is aan mentale belasting. Het ziekteverzuim door fysieke belasting ziet hij daarentegen dalen. ‘We zorgden altijd dat medewerkers genoeg afwisseling hadden. Sommige mensen doen het liefst de hele dag hetzelfde repeterende werk, wij wilden dat zoveel mogelijk voorkomen door verschillende taken aan te bieden.’

Samenwerking tussen medewerkers

Voor een varkenshouderij had de ex-bedrijfsleider best een groot team. Het voordeel daarvan is dat je altijd samenwerkt. Het insemineren van de zeugen wordt bijvoorbeeld altijd door twee personen gedaan en zeugen verzetten met twee tot vier personen.

Om ziekteverzuim zoveel mogelijk te voorkomen, is het volgens hem belangrijk om je medewerkers goed te kennen. ‘Ik vind het belangrijk om het contact met mijn medewerkers zo laagdrempelig mogelijk te maken. Dat geldt ook voor het contact onderling. Iedereen is verschillend en heeft een ander karakter. Daar moet je als leidinggevende en werkgever respect voor hebben.’

Om daar actief op in te spelen, zijn er vaste pauzes ingelast. ‘Samen pauzeren is elkaar spreken en ook merk je snel hoe de vlag erbij hangt’, zegt de ex-bedrijfsleider. ‘Is iemand uitgeblust na een belastende klus, dan speelde ik daarop in door voor te stellen om van taak te wisselen met een collega. Of als ik al langere tijd merkte dat iemand zich niet lekker voelde, ging ik het gesprek aan. Een luisterend oor bieden en meedenken helpen om verzuim te voorkomen.’

Betrokkenheid vergroten

Goede faciliteiten op een bedrijf zijn vaak ook belangrijk voor de motivatie en betrokkenheid van medewerkers. Dat kan een koffieautomaat zijn, maar ook een comfortabele hygiënesluis met nette bedrijfskleding en goede automatisering. ‘Zo hebben we ooit een spuit- en kadaverrobot aangeschaft om het werk te verlichten’, vertelt de voormalig bedrijfsleider. ‘We betrokken iedereen bij de aanschaf van die robots. Dat geeft ze een gevoel van waardering en dat hun mening ertoe doet.’

Wat betreft de aanhoudende werkdruk zijn de ex-bedrijfsleider en Van der Ham het eens: in de varkenshouderij wordt het werk niet minder als iemand ziek is. Geboortes van biggen gaan door en het werkritme van een week- of wekencyclus moet zo ongestoord mogelijk doorgaan. Bij kort verzuim kan de werkdruk onderling meestal goed opgelost worden. Duurt verzuim te lang, dan stijgt de werkdruk en kan de extra belasting meer verzuim tot gevolg hebben.

Ziekteverzuim vertoont stijgende trend
Het ziekteverzuim op jaarbasis in de dierhouderij scoorde in de afgelopen tien jaar steeds onder het gemiddelde van agrarisch Nederland. Dat blijkt uit gegevens van Stigas, een organisatie die werknemers helpt om veilig, gezond en vitaal te werken, en de landelijke verzuimcijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Kijkende naar de CBS-cijfers, dan scoren groene sectoren iets gunstiger op het gebied van verzuim. Over het laatste decennium is het gemiddelde verzuim op veehouderijen 0,6 procent lager dan bij andere land- en tuinbouwsectoren en 0,7 procent lager dan het landelijk verzuimgemiddelde, te berekenen met CBS-kwartaalcijfers.
Toch is over de gehele linie een stijgende trend te zien in de verzuimcijfers. In 2016 was het verzuimcijfer in de dierhouderij 2,9 procent en in 2025 4,4 procent. Agrarisch Nederland steeg van 3,7 naar 5,3 procent. Landelijk zat het in 2016 nog op 3,9 procent en in 2025 is dat verzuimpercentage toegenomen naar 5,4 procent.