Karel van der Velden: 'CO2-voetafdruk komt dit jaar op jullie bordje'

Diervoerderproducent Nijsen company in Veulen is de werkgever van Karel van der Velden. Naast zijn functie als Business Development Manager is hij sinds 2012 namens de Nederlandse Vereniging Diervoederindustrie (Nevedi) actief met het geven van invulling aan duurzaamheidsvraagstukken, waaronder de CO2-voetafdruk van mengvoer.

Voor varkensvlees dat bij de consument op het bord ligt, bepaalt het voer 40 tot 60 procent van de CO2-voetafdruk. Het rantsoen draagt volgens Van der Velden voor 70 tot 80 procent bij aan de CO2-voetafdruk van de varkens die varkenshouders afleveren. 'Als ondernemers stappen moeten zetten omdat slachterijen de vraag naar de CO2-voetafdruk vanuit de retail moeten invullen, zal pas echt aan de voerknop worden gedraaid.'

Hoe regelt de voersector het?

'Van elke losse grondstof is de CO2-voetafdruk bepaald via de Product Environmental Footprint (PEF)-berekening. Dit is wereldwijd de standaard in de diervoederbranche. De database van het Global Feed LCA Institute (GFLI) wordt constant geactualiseerd. Diervoederfabrikanten over heel de wereld kunnen daar à la minute over beschikken bij het berekenen van de CO2-voetafdruk van een met losse grondstoffen samengesteld voeder.'

Is de veevoersector er klaar voor?

'De data van enkelvoudige grondstoffen zijn up-to-date en sluiten aan bij het betrouwbaar vaststellen van de levenscyclusanalyse van in ons geval de milieu-impact van diervoeders. Door de hoge datakwaliteit en mondiale beschikbaarheid zijn we er klaar voor.'

'Nevedi heeft in 2023 een instructie, data en tools gedeeld met leden om met de PEF-methode en GFLI-data de CO2-voetafdruk te berekenen. Deze is per geleverde partij te berekenen en kan met veehouders worden gedeeld.'

En de varkenshouderij?

'De Nederlandse varkenshouderij staat voor de uitdaging om duurzaamheid en dierenwelzijn in balans te brengen. Varkenshouders nemen al maatregelen om emissies te verlagen, onder andere via management, eigen energie opwekken en aanpassingen in houderijsystemen.'

'Tegelijkertijd neemt de maatschappelijke en beleidsmatige druk op dierenwelzijn toe, wat niet altijd parallel loopt met emissiereductie. Echt sturen op de CO2-voetafdruk, vooral via voer- en ketenkeuzes, vindt pas op grote schaal plaats als daar vanuit de markt een duidelijke vraag naar ontstaat, met een sleutelrol voor retail en ketenpartijen.'

Is voeding hét sturingsinstrument?

'Op een varkenshouderij hebben voeders voor 70 tot 80 procent invloed op de CO2-voetafdruk van het varkensvlees. Er zijn dus mogelijkheden om de CO2-voetafdruk van varkens, uitgedrukt in CO2-equivalenten per ton voer, te kunnen sturen. Een voorbeeld is nadenken over grondstofkeuzes. Het is een van de kritische prestatie-indicatoren (KPI's) op het varkensbedrijf om de impact op het milieu te sturen.'

Is de data-infrastructuur klaar?

'Een aantal partijen brengt momenteel de CO2-voetafdruk van varkensvlees in beeld. Omdat er nog geen uniforme standaard is, ontstaat er veel ruis rondom de communicatie daarover. Het doel van de leden van Nevedi is om de data van de CO2-voetafdruk van de geleverde diervoeders aan te bieden via JoinData. Varkenshouders blijven zo eigenaar van de data en kunnen zelf aangeven met welke ketenpartijen ze die willen delen.'

'Op deze manier kunnen varkenshouders voetafdrukdata van de door hen verbruikte voeders met een hoge en uniforme kwaliteit laten gebruiken door partijen in de keten. Daarmee kan de CO2-voetafdruk van varkensvlees worden berekend, zelfs tot op het moment dat dit op het bordje van de consument ligt. In het ketenkwaliteitssysteem Holland Varken Quality worden datastromen op elkaar afgestemd en wordt deze KPI verankerd.'

Waar staan we nu?

'Na de nulmeting in 2018 heeft Nevedi in 2022 een eenmeting uitgevoerd. Daaruit is gebleken dat de CO2-voetafdruk van een ton voer in Nederland 20 tot 25 procent lager is geworden. Dit jaar staat de rapportage over de tweemeting op de rol, die gaat over het jaar 2024. Met het trechteren van onze CO2-voetafdrukdata op nauwkeurigheid en borging via certificering zijn we al ver. Ook zal het reductiepercentage ten opzichte van het startjaar weer zijn gestegen.'

Wat pleit voor het varken?

'Varkens vormen maatschappelijk gezien een belangrijk onderdeel van ons voedselsysteem. Ze eten reststromen van de levensmiddelenindustrie op en zetten die om in dierlijke eiwitten. Elk onderdeel van het varken wordt benut en vindt zijn weg naar een nationale, Europese of mondiale afzetmarkt.'

Ziet u knelpunten?

'Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur streeft naar meer circulariteit op het gebied van diervoeders. Dat willen we als mengvoerbranche ook. De discussie over de definitie van restproducten belemmert die ontwikkeling. Als we bijvoorbeeld voertarwe beschouwen als een reststroom van baktarwe en een rustgewas, dan zouden we extra stappen kunnen zetten door het in te kunnen rekenen als reststroom. Dat prikkelt om meer reststromen om te buigen naar de veehouderij.'

Hoe komt het sturingsmechanisme eruit te zien?

'Ik verwacht dat er voor bijvoorbeeld varkensvlees per land een sectorgemiddelde CO2-voetafdruk komt. Via doelsturing zal daarop in ons land gestuurd worden. Varkenshouders produceren waar retailers naar vragen via hun slachterij. In het aankoopbeleid van hun voeders houden ondernemers daar dan rekening mee.'

Gaan consumenten ervoor betalen?

'Als voorbeeld zie ik de Kipster-eieren, waarbij dierenwelzijn is gecombineerd met een lage CO2-voetafdruk. Bij varkensvlees verwacht ik dat er altijd wel een groep van bewuste vleeseters is die wat extra euro's wil neertellen, puur voor een lagere milieu-impact. Maar of die consumentencategorie voldoende van omvang is, betwijfel ik.'

'De meeste mensen kopen het goedkoopste stukje vlees. Wanneer supermarkten kansen zien om te concurreren op vlees met een onderscheidend lagere CO2-voetafdruk, dan zullen ze dat ongetwijfeld doen en varkenshouders extra gaan belonen. Dus het kan op termijn wel een nieuw verdienmodel worden.'

Wanneer barst de strijd los?

'De scherpe randjes van de Brusselse Green Deal worden eraf gehaald. Denk aan de bindende eis van 55 procent CO2-reductie in 2030. Hetzelfde geldt voor de strenge Europese richtlijn Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD), die grote bedrijven verplicht jaarlijks uitgebreid te rapporteren over hun duurzaamheidsprestaties. Maar dat zet de boel zeker niet stil.'

'Ik denk dat we dit jaar de eerste bewegingen in retailland zien. Begint een supermarkt met het vermelden van de CO2-voetafdruk op verpakte vleesproducten, dan volgt de rest vanzelf en doen ze dat in 2027 allemaal. Omdat ze inkopen bij slachterijen en vleesverwerkers, zullen die bij de varkenshouders aankloppen. Als de boer voer met een lagere CO2-voetafdruk nodig heeft en zijn leverancier kan dat niet of niet voldoende concurrerend aanbieden, dan ontstaat extra beweging.'