'Alleen zou het sneller gaan, maar samen staan we stukken sterker'

Wanneer je het erf van varkenshouder Joost van der Pas in Heeswijk-Dinther betreedt, valt direct het Heihoef-bord naast een groene knop op de stalmuur op. Naast een welkomstgroet worden jong en oud uitgedaagd om op die knop te drukken. Menigeen doet dat ook. De verlichting in de stalruimte springt aan. Een aantal ramen bieden de bezoekers een blik op de varkens. Al is het in deze wintertijd geen helder beeld; de ramen zijn beslagen.

'Die condens ontstaat door het temperatuursverschil tussen de kou van buiten en de warme varkensstal', verduidelijkt Van der Pas. 'Het idee is dat mensen de vrijheid voelen om hier varkens te kunnen komen kijken en hoe hun stalomgeving eruitziet. Een stukje transparantie naar de omgeving, zonder mensen in je stallen te hoeven toelaten. Geheimen zijn er niet, maar je moet je varkens ook beschermen tegen ongewenste ziektekiemen en extra onrust.'

Aan de kapstok in huize Van der Pas hangt een jasje en aan de keukentafel staat een kinderstoeltje. Een nieuwe generatie groeit er op en wie weet wel een toekomstig varkenshoudster. Daar is Van der Pas nog niet mee bezig. Op dit moment werkt hij op het varkensbedrijf nog volop samen met zijn ouders. Met zijn 36 jaar heeft hij immers nog heel wat werkzame jaren voor de boeg.

Typerend voor varkenshoudend Nederland is het aantal familiebedrijven als het bedrijf van Van de Pas. Een zelfstandig ondernemer die vol passie en op de top van zijn kunnen biggen en vleesvarkens produceert. Zoiets vergt ondernemerschap en daadkracht, omdat hij van vele markten thuis moet zijn. Dat maakt hem als varkenshouder juist ook weer wat kwetsbaarder.

Grote integraties

'Internationaal is de varkenshouderij heel anders georganiseerd', weet Van der Pas. 'In menig land zijn het met name grote integraties die zich richten op het houden van varkens. Ze produceren hun eigen voer, werken met één stalsysteem en dezelfde genetica en vaak slachten ze varkens zelf en brengen dan het vlees op de markt.'

Dat soort ondernemingen zitten scherp op de kostprijs en ze zijn minder kwetsbaar vanwege de verticale integratie, stelt Van der Pas. Dat maakt het volgens hem lastig om als varkenshouder in Nederland tegen zulke partijen op te boksen.

Zeven jaar geleden haakte de ondernemer aan bij het vleesconcept Heihoef, een keten van samenwerkende familiebedrijven. Destijds was hij niet actief op zoek naar een concept om zich bij aan te sluiten. Wel was hij zich ervan bewust dat voor toekomstbestendigheid het belangrijk was om zich op een of andere manier te onderscheiden en meerwaarde toe te voegen. Zodoende stond hij wel open voor als iets passends op zijn weg zou komen.

Geen grote stap

'De overstap naar werken volgens de procedures van het samenwerkingsverband was geen grote stap voor ons', zegt Van der Pas. 'De eindbeergenetica waarmee Heihoef zich op de vleesmarkt profileert, hadden we hier al: de Duroc.'

Het familiebedrijf was een aantal jaren eerder al geswitcht, omdat ze naast het vermeerderen ook zelf vleesvarkens wilden houden. Bij navraag naar varkens die het meest gewild waren in de vleesmarkt, kwamen ze uit bij de Duroc. De TN Tempo-eindbeer werd ingeruild voor de Talent van Topigs Norsvin.

Ook hebben ze toen de overstap gemaakt van het houden van beren naar het verzorgen van borgen. 'Onze beslissing om over te stappen naar varkens met Duroc-bloed was dus vanuit een ander perspectief genomen dan bij Heihoef', vertelt Van der Pas. 'Wij lieten ons leiden door de marktvraag, zij maakten die eindbeerkeuze vanwege de smaak, kwaliteit en andere onderscheidende eigenschappen van het Duroc-varkensvlees.'

Aanpassingsvermogen getest

Het samenwerken in een keten vergde aanpassingsvermogen van Van der Pas. Met zijn vertrouwde voerleverancier kon hij de relatie gewoon voortzetten, omdat dat een van de ketenpartners was. Wel moest hij wisselen van varkensdierenarts, managementsysteem en slachterij.

Deze veranderingen heeft hij overigens niet als negatief ervaren. 'Daarbij waren geen ingrijpende aanpassingen op ons bedrijf nodig', licht Van der Pas toe. 'Wel hebben we destijds uit eigen beweging een nevelkoeling geïnstalleerd bij de luchtinlaat van de stal.'

Toch maakte de ondernemer zich wel wat zorgen over de overstap naar een ketenconcept. Vooral het vierwekensysteem waarmee hij werkt, was een aandachtspunt. 'We zitten op een heel strakke planning die tot dan toe altijd goed liep. Switch je naar een andere club, dan zeggen die: Ja, ja, dat regelen wij ook netjes, maar daar had ik eerst niet veel vertrouwen in.'

Zo kan Van der Pas niet iedere vier weken al zijn biggen op het eigen bedrijf grootbrengen. 'Het overschot aan dieren moet dan wel zijn weg vinden in de markt', vertelt hij. 'Ik was daarom blij dat Roy Janssen ketenbegeleider bij Heihoef werd. Die heeft veel ervaring in de varkenshandel en het vinden van de juiste afzetkanalen.'

Leren loslaten

Waar hij ook aan moest wennen, was het loslaten van een stukje regie op sommige processen. 'Als ik voorheen signaleerde dat een entstof te duur was, dan belde ik de dierenarts en was het binnen een uurtje geregeld. Nu moet ik het bij iemand anders neerleggen, die het dan verder oppakt. Ook bij de toeslagen op de biggen verloopt het proces nu anders dan voorheen. Nu is die prijs gebaseerd op het marktgemiddelde met een plus.'

Het benchmarken binnen de Heihoef-keten bestempelt Van der Pas als een groot pluspunt. Elk kwartaal worden de cijfers van de huidige elf deelnemers op een rij gezet en doorgesproken. 'We leren van elkaar, omdat we allemaal min of meer op dezelfde golflengte zitten.'

Hij vervolgt: 'En omdat we met een identiek managementsysteem, voersamenstelling, genetica, dierenarts en afzet werken, zijn de cijfers goed te vergelijken. Verder bespreken we regelmatig hoe de resultaten te verbeteren zijn. Zulke bijeenkomsten vind ik heel waardevol; het motiveert en het is nog gezellig ook.'

Waar het principe 'samen staan we sterker' ook voordelen biedt, is bij de inkoop. 'Doordat we met meer bedrijven tegelijkertijd inkopen, is dat vaak goedkoper. Dat geldt voor voer, maar ook voor sperma, entstoffen en dergelijke', licht de Brabantse ondernemer toe. 'Ook over de opbrengst van de varkens worden afspraken gemaakt. De prijs die partners krijgen, is voor iedereen hetzelfde en draagt bij aan de transparantie binnen de keten.'

Het kan altijd beter

Terugkijkend op de afgelopen zeven jaar is de varkenshouder positief over de keuze om aan te sluiten bij het samenwerkingsverband van familiebedrijven. 'Verbeterpunten houd je altijd. Dat blijft. Gemiddeld draaien we goed en de technische resultaten zijn verbeterd', constateert Van der Pas.

'Bepaalde kengetallen op je bedrijf zou je graag wat beter willen hebben, maar dat gaat meestal niet zo eenvoudig vanwege bedrijfsspecifieke en vaak meerdere oorzaken. Het valt niet mee om van een zeven snel een acht te maken', geeft de ondernemer aan.

Zijn toekomst ligt in de varkenshouderij, weet Van de Pas. In 2026 gaat de ondernemer het bedrijf volledig overnemen van zijn ouders. Zijn 66-jarige vader was al aan het afbouwen en liet steeds meer aan hem over. Als zelfstandig ondernemer verwacht hij ook voordelen van het samenwerken in een nichevleesketen. 'Ik merk dat het vooruitgaat, al mag het soms wel iets sneller', benadrukt Van der Pas.

'De afzet van ons Duroc-varkensvlees gaat wel beter en vlotter dan zeven jaar geleden, maar er mag nog wel een tandje bij. Met het aantrekken van de juiste mensen in ons ketenconcept wordt die sterker en beter. Mijn taak is dat het op mijn varkensbedrijf op en top verloopt. De verwaarding en vermarkting van mijn dieren vertrouw ik aan anderen toe.'