‘Gezamenlijk gericht de vitaliteit van biggen verbeteren’

Op deze snikhete dag is het aangenaam vertoeven in het glasrijke kantoor van Royal GD in Deventer. Na de fotoshoot schiet Jobke van Hout dan ook meteen een van de gekoelde spreekruimtes in. De dierenarts en onderzoeker geeft een toelichting op de eindresultaten van de projectopdracht Bigvitaliteit, in het kader van het publiek-private samenwerkingsproject Vitale Varkenshouderij.

‘Het project om de vitaliteit van biggen te verbeteren, krijgt zeker nog een staartje’, geeft ze aan. ‘De ontwikkelde Vitale Big Box is nu alleen nog op papier beschikbaar en de wens is om er een webapplicatie van te maken. Daarmee krijgen varkenshouders de beschikking over een tool om op hun bedrijf gericht te kunnen werken aan de optimalisatie van hun bedrijfsprocessen.’

Wat is de Vitale Big Box?

‘Het is een stappenplan waar varkenshouder en erfbetreder samen doorheen lopen. Eerst wordt een aandachtsveld gekozen. Een betere overleving rondom de geboorte of in de zoogperiode, of meer uniformiteit bij spenen. Daarna is stap voor stap uitgewerkt hoe je tot concrete verbeterpunten voor bigvitaliteit op een zeugenbedrijf komt. Elk bedrijfsproces dat daarbij relevant is, is uitgewerkt. Denk aan onder meer voeding in de dracht, het gezondheids-, transitie-, partus- en het biestmanagement. De grootste uitdaging is die kennis digitaal toegankelijk te maken.’

Moet je ervoor de zeugenstal in?

‘Inderdaad. Scoren hoe het in de stal er daadwerkelijk aan toe gaat en oogt. Signalen van de zeugen en biggen oppikken en zorgvuldig kijken naar bijvoorbeeld de uniformiteit van de toom en de mestconsistentie van de zeugen. Algemene informatie en technische cijfers uit het managementsysteem zijn ook nodig, maar de varkenssignalen leveren de toegevoegde waarde op.’

Jobke van Hout
Jobke van Hout (1978) is sinds 2008 dierenarts en onderzoeker bij de sector Varken van Royal GD. Ze studeerde in 2003 af aan de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht, waar ze ook haar promotieonderzoek deed. Van Hout heeft zich verdiept in zuurstofgebrek bij biggen rondom de geboorte, was bij veel geboortes aanwezig en voerde diverse vitaliteitsscores bij biggen uit. De biggen in dit onderzoek stonden model voor zuurstofgebrek bij pasgeboren baby’s. Ook onderwees ze studenten diergeneeskunde over de werking en het gebruik van diergeneesmiddelen, met bijzondere aandacht voor antibiotica en resistentie.

Kan zoiets op een A4’tje?

‘Het werkt niet als je met een stapeltje papier de kraamstal in moet om veertig zeugen en hun tomen op verschillende momenten in de kraamfase te volgen. Zo’n vragenlijst met de pen invullen is niet efficiënt en niet meer van deze tijd. Met de digitale Vitale Big Box maak je scores meteen digitaal; dat scheelt tijd, voorkomt fouten en leidt veel sneller tot concrete acties. Bovendien stimuleert iets wat praktisch is om ermee te gaan werken.’

Welke dieren selecteer je en wanneer voer je de scores uit?

‘Het beste is om een mooie verdeling van gelten en zeugen te maken die overeenkomt met de pariteitenverdeling op je bedrijf. Natuurlijk moet je er niet mee starten in uitzonderlijke periodes, zoals bij extreme hitte of tijdens een doorbraak van griep of Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome (PRRS). Dan weet je vooraf al dat de uitkomsten niet representatief zijn.’

Wat rolt uit de Vitale Big Box?

‘Een eerlijke data-invoer levert een onafhankelijk afgewogen resultaat en advies op. De Vitale Big Box is op elk onderdeel gevoed met kennis uit wetenschappelijke literatuur, handboeken en beoordelingen en meningen van experts. Aan de praktijktesten hebben negen varkensbedrijven meegedaan. Kleurt een bedrijfsproces oranje, dan is met gerichte actie winst te behalen. Zie het als een startpunt van een optimaliseringsproces.’

Welke opmerkingen van testbedrijven blijven hangen?

‘De box maakt ze bewuster van zaken die spelen op hun bedrijven en hoe ze ermee omgaan. Kennis over bigvitaliteit hebben ze vaak voldoende, omdat ze naar bijeenkomsten gaan en geïnformeerd worden via hun adviseurs en diverse mediakanalen. Desondanks ontstaat bij elke varkenshouder een vorm van bedrijfsblindheid. Sommige dingen die echt wel voor verbetering vatbaar zijn, worden niet opgemerkt. De tool geeft richting en houvast.’

Heb je een praktisch voorbeeld?

‘Als de trog van de zeugen na werpen te vaak leeggemaakt moet worden of te veel dieren knoeien met het voer, dan is dat een signaal dat er iets niet goed gaat met hun eetlust. Je moet dan op zoek naar de oorzaak en niet de symptomen oplossen door de voergift te verlagen. Gebruik de thermometer om te kijken of een zeug koorts heeft als gevolg van bijvoorbeeld een beginnende uierontsteking. Bijtijds een behandeling inzetten met een koortsverlagend en pijnstillend middel geeft een fittere zeug. Haar toom zal profiteren van zo’n doelgerichte actie.’

Voegen adviseurs waarde toe?

‘Jazeker. Onderzoek van Wageningen University & Research laat zien dat erfbetreders de Vitale Big Box handig vinden om processen te optimaliseren en meerwaarde op het boerenerf te krijgen. Op elk varkensbedrijf spelen tig bedrijfsspecifieke dingen die invloed kunnen hebben op bigvitaliteit. Samen met de varkenshouder de box invullen en uitkomsten bespreken, dan kom je tot gerichte acties om de zorg verder te optimaliseren.’

Vitale Big Box opgeleverd
Royal GD heeft tussen 2022 en 2026 gewerkt aan het project Bigvitaliteit. Doel: samen met de sector mogelijke verbeterpunten van de zorg voor biggen op individuele bedrijven in kaart brengen. Projectleider is Danniek van Lith en projectmedewerkers zijn Jobke van Hout en Annemieke Medema. Dossierhouder bij de Producentenorganisatie Varkenshouderij is Floortje Herder. Rolien Willmes van Wageningen University & Research onderzocht hoe varkenshouders aankijken tegen bigvitaliteit en de Vitale Big Box.

Liggen verbeteropties voor de hand?

‘Als op een bedrijf de bigvitaliteit bij gelten minder is dan het zou moeten zijn, kan de Vitale Big Box niet zien met welke maatregel voordeel is te behalen. Dat hoeft ook niet altijd. Bij een strategie om bij gelten met kleine spenen altijd de kleinste biggen te leggen, is het logisch dat dat de overlevingskans van een toom drukt. De boer en zijn adviseur weten zoiets natuurlijk en kunnen samen wel de juiste aandachtspunten eruit pikken.’

Heb je meer tips?

‘We vragen bijvoorbeeld om de biggewichten bij de geboorte en het spenen op het oog te scoren. Dat is praktisch, maar door biggen te wegen, krijg je er een betere kijk op. Je ijkt je ogen. Mijn ervaring is dat met training biggewichten prima tot op wel 100 gram nauwkeurig zijn in te schatten.’

’Ook het scoren van de uniformiteit van tomen gebeurt subjectief. Toch hebben we met wetenschappelijke kennis zaken praktisch kunnen maken en verhelderd met beelden. Dat helpt bij het juister beoordelen, zeker als je het samen met je adviseur doet en de verschillen bespreekt. Maar zorg ook voor een goede betrouwbaarheid van de uniformiteitsscore. Als veel biggen worden overgelegd en de registratie gebeurt niet zorgvuldig, dan kun je er niet zoveel mee.’

Wat moet er nog met de Vitale Big Box gebeuren?

‘Om een brede toepassing te krijgen en de bigvitaliteit gericht en stapje voor stapje te verbeteren, is het digitaliseren van de Vitale Big Box simpelweg essentieel. Op dit moment worden door de Producentenorganisatie Varkenshouderij diverse financieringsmogelijkheden in kaart gebracht. We hopen dat dit jaar nog begonnen kan worden met het digitaliseren. Dit kan in de vorm van een app of een webapplicatie zijn. Voordat de Vitale Big Box beschikbaar komt voor gebruik in de praktijk, zal ook een gedegen testfase zijn doorlopen. Iets lanceren met kinderziektes willen we absoluut niet.’

Gaat het gebruik ervan geld kosten?

‘De aanschaf van de app of het gebruik van een webapplicatie is gratis voor varkenshouders. Abonnementskosten komen er niet bij. De Vitale Big Box is met geld van de sector en de overheid ontwikkeld. Voor onderhoud en updates van de app zal wel structureel geld nodig zijn.’

Komt er een vervolg?

‘Het fundament van zorg voor jonge dieren is opgebouwd. In de tweede fase gaat aandacht naar het verbeteren van de bigvitaliteit in kraamsystemen met vrijloop.’