‘Slachten, wegen en classificeren herzien’

Slachten, wegen en classificeren in slachterijen is de basis voor de uitbetaling van vleesvarkens. De classificatieapparatuur in Nederlandse slachterijen om het mager vleespercentage te bepalen, dateert van eind 2011. Bij het proces om te komen tot het in gebruik nemen van het Capteur Gras/Maigre (CGM)-prikpistool was Theo Duteweerd destijds betrokken als bestuurder bij de Nederlandse Vakbond Varkenshouders (NVV).

‘Dat was ook de laatste keer dat uitsnijproeven van Nederlandse vleesvarkens zijn gedaan en dat is een te lange periode’, stelt de huidige POV-directeur. ‘Maar een revolutie zit eraan te komen: eind 2026 ziet het classificatiesysteem en de organisatie eromheen er heel anders uit.’

Waarom deze innovatieslag?

‘Sinds eind 2011 wordt in de slachtlijn het CGM-prikpistool gebruikt om de dikte van de spek- en spierlaag bij vleesvarkens te meten. Dat is mensenwerk, terwijl diverse andere landen in Europa gebruikmaken van geautomatiseerde classificatieapparatuur. Daarnaast is de formule om het percentage mager vlees met de meetwaardes van het prikpistool te berekenen niet meer tegen het licht gehouden. Zoiets moet gebeuren aan de hand van uitsnijproeven van vleesvarkens. Als je aan zo’n traject begint, is het logisch om een moderniseringsslag te maken.’

‘De POV, VleesNL, Vee&Logistiek Nederland, het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) zijn betrokken.’

Heeft het traject veel tijd gekost?

‘In 2020 zijn we als POV over het moderniseren van het classificatiesysteem gaan praten met slachterijen en de overheid. In 2023 zijn we serieus aan de slag gegaan en eind dit jaar gaan we schaduwdraaien in varkensslachterijen. Dan classificeren we varkens met zowel het prikpistool als het geautomatiseerde classificatiesysteem.’

Wat is eraan vooraf gegaan?

‘Met de betrokken partijen hebben we vier apparaten geselecteerd om het vleespercentage te bepalen. Dat betreft twee handbediende prikpistolen, CGM en FOM-2, en twee automatische systemen. AutoFom-4 werkt met een rij sensoren en bij de CSB Image Meater 2.0 wordt cameratechnologie toegepast. In een slachterij hebben we met die apparaten beren, gelten en borgen geclassificeerd en zijn uitsnijproeven gedaan via de Europese referentiemethode.’

Theo Duteweerd
Theo Duteweerd (58) is directeur bij de Producentenorganisatie Varkenshouderij (POV). Deze rol vervult hij sinds april 2019. Daarvoor was hij manager van het Varkens Innovatie Centrum Sterksel (VIC Sterksel) en regionaal actief bij de Nederlandse Vakbond Varkenshouders (NVV). Duteweerd was een van de grondleggers van de samenwerking tussen de NVV en de LTO-vakgroep Varkenshouderij om de privaat vrijgevallen taken van het Productschap Vee en Vlees over te nemen. In 2014 leidde dat tot de oprichting van de POV. Duteweerd is voormalig varkenshouder en woont in Overijsselse Mariënheem.

‘Op basis daarvan zijn formules ontwikkeld om met elk meetsysteem het juiste vleespercentage te bepalen, ongeacht genetica. Het onderzoek en de resultaten zijn in maart 2025 naar Brussel gestuurd. Ondertussen is goedkeuring gegeven voor alle vier de apparaten om in Nederlandse slachterijen te kunnen worden toegepast. Daarmee is fase 1 afgerond.’

Wie voerde de uitsnijproeven uit?

‘In 2011 hadden we de expertise daarvoor nog in Nederland, maar die bleek te zijn verdwenen. Bij de Universiteit Gent in België hebben ze de deskundigheid om de karkassamenstelling te bepalen nog wel in huis, net als het aanbieden van de slacht en het wegen van varkens. Vlamingen laten de magervleesformule van classificatieapparatuur vaker controleren dan wij. Over de samenwerking met Universiteit Gent zijn wij overigens zeer tevreden.’

Is de omrekenformule van het CGM-prikpistool nog correct?

‘Ondanks dat die afgelopen vijftien jaar niet is gewijzigd, is die nog steeds wonderbaarlijk goed voor de bepaling van het werkelijke percentage mager vlees bij de huidige varkensgenetica. Met de resultaten van de uitsnijproeven en de marginaal aangepaste nieuwe formule zijn de puntjes weer helemaal op de i gezet voor het CGM-prikpistool.’

Welke stappen worden nu gezet?

‘We zitten nu in fase 2. Slachterijen gaan de komende maanden hun keuze allemaal maken. Welk van de twee automatische systemen past hen en welke leverancier heeft de beste voorwaarden en service. Het zou de minste ruis op de lijn opleveren als ze allemaal voor hetzelfde automatisch classificatiesysteem gaan met oog voor de meest perspectiefvolle automatiseringsvorm.’

Lees ook: Producentenorganisatie Varkenshouderij staat stil bij jubileumjaar

Wat levert het de varkenssector op?

‘Het bedienen van een prikpistool door gekwalificeerd personeel kost tegenwoordig 400 euro per uur. Kiwa CBS rekent 62 cent per varken, tien jaar geleden was dat 32 cent. Deze kosten zouden in de toekomst alleen maar hoger worden. Wel gaan slachterijen extra kosten maken en vergt een gewijzigde toezichtorganisatie ook wat extra euro’s. Door classificeren te automatiseren, verwachten we minimaal de helft op alle kosten te besparen.’

Heeft dat vertrouwen op apparatuur meer gevolgen?

‘Jazeker, omdat de onafhankelijkheid van de controle en het toezicht op het slachten, wegen en classificeren in de slachterij wegvalt. KIWA CBS is namens de overheid daartoe gemachtigd. Met het verdwijnen van het prikpistool moeten we dat toezicht door classificateurs in de slachterij anders organiseren. Daarbij hebben we ons laten inspireren door het Vlaamse model.

Om het warm geslacht gewicht en het vleespercentage op de juiste wijze te bepalen, werken slachterijen met door Universiteit Gent opgeleide indelingsverantwoordelijken. Die zien dagelijks toe op het goed functioneren van de apparatuur en de aanbiedingsvorm van de geslachte varkens. Dit privaat geregelde toezicht wordt aangevuld met een controlerende instantie vanuit de Belgische overheid.’

Hoe wordt dat naar de Nederlandse situatie vertaald?

‘We gaan een vierde poot aan de stichting Holland Varken hangen: Holland Varken-SWC- slachten, wegen en classificeren. De gedachte is dat elke varkensslachterij indelingsverantwoordelijken bij UGent laat opleiden. De NVWA controleert of slachterijen zich aan wet- en regelgeving rondom het slachten van dieren houden.’

‘Risicogerichte controle van weeg- en classificatiedata moet zo vaak als nodig gebeuren, maar tegelijk zo weinig als kan. Hoe de controle-instantie in Nederlandse varkensslachterijen er exact uit gaat zien, wordt de komende maanden duidelijk. Dat is overigens een intensief traject; wekelijks vindt overleg met alle betrokken partijen plaats.’

Is er koudwatervrees voor automatisering?

‘Daar is geen enkele reden voor. Slachterijen in onder meer België, Frankrijk en Duitsland hebben al jarenlang ervaring met automatische weeg- en classificatiesystemen. Bovendien willen Nederlandse varkensslachterijen ook graag vaart maken bij het leveren van deze kwaliteitsslag en de keuze voor een betrouwbaar en waterdicht systeem. Maar het veranderingstraject dient zorgvuldig te worden doorlopen. We zijn op onze qui-vive.’

Welk voordeel zien slachterijen met name?

‘Naast de besparing op de kosten is dat het uitschakelen van de invloedfactor mens bij het classificeren van de vleesvarkens. Een automatisch systeem meet altijd even zuiver.’

Nog een tip voor varkenshouders?

‘Het is altijd goed om de vleesvarkens te monitoren die naar de slachterij gaan. Door ieder koppel op dezelfde manier over de weegbrug te sturen, krijg je een gevoel bij het inslachtingspercentage. Mocht een levering te veel afwijken, dan heb je wat op papier om bij je slachterij aan te kloppen en verhaal te halen.’

Gelijke classificatie
De slachtkwaliteit van varkens moet in de Europese Unie vastgesteld worden op basis van het percentage mager vlees. Dit is voorgeschreven in de Europese classificatieverordening. Het percentage mager vlees is de verhouding tussen het totale gewicht van alle dwarsgestreepte spieren (vlees) en het gewicht van het geslachte dier. Zo’n uniforme en objectieve beoordeling maakt de resultaten van de metingen in alle Europese lidstaten vergelijkbaar.