Emile Gijsen: ‘Chronische PIA op het juiste moment tackelen’

Darmgezondheid is voor Emile Gijsen van VarkensArtsenZuid een essentieel onderdeel van de zorg voor de algemene diergezondheid op bedrijven. ‘Varkens met gezonde darmen verteren het voer efficiënt en we zien uniform groeiende koppels en een goede mestconsistentie in de hokken’, zegt de varkensdierenarts. ‘De praktijk is echter weerbarstig, zeker als de chronische vorm van PIA in het spel blijkt te zijn.’

Wilt u iets uit de praktijk delen?

‘Als gezondheidsbegeleider bij een gesloten bedrijf met meer dan 2.000 zeugen viel mij bij de vleesvarkens op dat er na opleg wat meer bleke dieren tussen kwamen. Ze vertoonden slijterachtige verschijnselen, maar de uitval was niet verhoogd en de gemiddelde groei was goed. De biggen werden trouwens gevaccineerd tegen Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome (PRRS) en het circovirus. Daarom is op een aantal dieren met die typische verschijnselen sectie uitgevoerd. Daaruit bleek chronische PIA in het spel te zijn.’

Aanvullende diagnostiek was volgens u niet meer nodig?

‘Inderdaad, het beeld van ontstoken darmen en verdikte darmovergangen wees duidelijk op PIA. We kunnen de kiem of antistoffen gemakkelijk aantonen, maar je weet dat dergelijke onderzoeken op elk varkensbedrijf meestal positief uitvallen. Slachtlijnonderzoek kost extra inspanningen en de kans bestaat dat de darmen dan al genezen zijn.’

Welke oplossing stelde u voor?

‘Bij deze darmaandoening is vaccineren een effectieve optie. Om de voor PIA verantwoordelijke darmbacterie Lawsonia intracellularis aan te pakken, zijn er twee alternatieven: een vaccinatie met naald of intradermaal en de orale vaccinatie met het PIA-vaccin van Boehringer Ingelheim. Het vaccin via het drinkwater toedienen is eenvoudig, vergt weinig arbeid en het gebeurt zonder stress voor mens en dier. De keuze is altijd aan de varkenshouder.’

Wat zijn zaken om te overwegen?

‘Het ondersteunen van de darmgezondheid moet zo praktisch mogelijk zijn. En eenvoudig in te passen in de bestaande bedrijfsvoering, omdat arbeid op varkensbedrijven vaak een knelpunt is. Een vaccinatie erbij kost niet alleen geld, het vergt ook aandacht en tijd. Om optimaal rendement van een PIA-vaccinatie te hebben, moet het consequent en goed gebeuren.’

Heeft een vaccinatiemethode tegen PIA de voorkeur?

‘In de praktijk is meestal de chronische vorm van PIA in het spel en is er geen voorkeur voor de orale of injecteerbare methode. De pre van een orale PIA-vaccinatie is de afwezigheid van eventuele nadelige entreacties. Soms heb ik als positieve bijvangst gezien het verminderen van salmonellaproblematiek.’

Waar koos de varkenshouder in uw geval voor?

‘Het werkgemak van een orale PIA-vaccinatie bij de grote koppels biggen, op twee weken na het spenen. Op een centrale plek in de biggenopfokstal werd een speciale dosator op het watercircuit aangesloten. Bij de ingebruikname was een technical service manager van Boehringer Ingelheim present. Hij gaf uitleg over het apparaat, het aanmaken van het vaccin en de blauwe kleurstof. De checklist, waar ook het schoonmaken van de leidingen deel van uitmaakt, werd doorlopen. Samen met de varkenshouder en mij vaccineerde hij de eerste koppel tegen PIA. Zo’n service is prettig en dat geldt ook voor de tussentijdse evaluaties.’

Hoe is het daarna gegaan?

‘Toen de eerste koppel gevaccineerde biggen in de vleesvarkensstal werden opgelegd, zagen we op de streep af dat die mooi uniform bleef. Er liep geen enkel bleek, slijterachtig varken meer tussen. Tijdens een van de drie jaarlijkse teamoverleggen tussen de varkenshouder, de voeradviseur en mij als varkensdierenarts kwam de PIA-vaccinatie ter sprake. We zagen betere technische resultaten, maar wat ook opviel, was het verminderde antibioticagebruik. Tylosine, dat ingezet werd om extra schade na een incidentele acute PIA-uitbraak te voorkomen, stond niet meer in het rijtje van gebruikte diergeneesmiddelen. En dat is nu al ruim een jaar zo, dankzij het vaccineren tegen de chronische PIA-vorm.’

Viel er nog meer op in deze praktijkcase?

‘Jazeker. De eigen biggen werden verdeeld over hun drie locaties met vleesvarkens. Alle dieren krijgen droogvoer. Op een van die locaties zag je weleens aan de mest dat varkens kampten met lichte verschijnselen van salmonella. Deze besmettelijke darmbacterie werd onder controle gehouden door in die gevallen antibiotica in te zetten. Maar sinds de tegen PIA gevaccineerde biggen worden opgelegd, hebben we in die stal geen salmonellaverschijnselen meer opgemerkt. Het is een duidelijke bevestiging dat de orale PIA-vaccinatie de algemene darmgezondheid verbetert en salmonella op een zijspoor zet.’

Wat is een duidelijk voordeel van deze casus?

‘Dat het een gesloten bedrijfsvoering betreft. Er ontstaat geen discussie over wie op welk moment de vaccinaties uitvoert en hoe de kosten worden verdeeld. Vaak kan een vaccin het beste toegediend worden op het vermeerderingsbedrijf, terwijl de vleesvarkenshouder het rendement oogst.’

Darmveiligheid en bedrijfsstrategie
Emile Gijsen deelt nog een praktijkervaring met het verbeteren van de algemene darmgezondheid en het wegdrukken van salmonella. ‘Een varkenshouder met 6.000 vleesvarkens die ook pluimvee houdt, zit erbovenop wat betreft bedrijfshygiëne. Zijn aandacht voor darmgezondheid en salmonella is bovengemiddeld, bij de varkens met diverse herkomsten streeft hij naar maximale veiligheid en werkgemak. Sinds de inzet van het orale PIA-vaccin zien we bij periodiek bloedonderzoek ook lagere salmonella-antistoftiters.’