Wyno Zwanenburg: 'Sterk collectief gaat op moderne leest voort'

Op zijn fiets trotseert Wyno Zwanenburg het oer Hollandse winterweer om naar zijn afspraak in het buitengebied van het Brabantse Uden te komen. In het zeer sneeuwrijke begin van 2026 is dat een uitdaging waar de Udenaar zijn hand niet voor omdraait. 'Wel verstoort het barre winterweer de geplande afspraak over het aanbieden van CoViVa 2.0 aan demissionair landbouwminister Femke Wiersma', vertelt Zwanenburg. 'De overhandiging van het meerjarenplan voor de Nederlandse varkensketen zal eind januari plaatsvinden.'

Zwanenburg zwaait af nu het nieuwe meerjarenplan van ketenorganisatie CoViVa klaar is. Hierin werken de Producentenorganisatie Varkenshouderij (POV), Rabobank, de Centrale Organisatie voor de Vleessector (VleesNL), de Nederlandse Vereniging Diervoederindustrie (Nevedi), Topigs Norsvin en het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) samen. Als onafhankelijk voorzitter werkte hij met deze partijen aan het vernieuwde CoViVa-meerjarenplan (2026-2030) en bij de start ervan stopt zijn functie.

'Roulerend voorzitterschap past bij de nieuwe fase die nu is aangebroken', stelt Zwanenburg. 'Mijn onafhankelijke rol was belangrijk om de deelnemende partijen in een lastige periode van sectorkrimp op één lijn te krijgen en te houden.'

Hoe wordt het roulerend voorzitterschap ingevuld?

'Het technisch voorzitterschap wordt telkens voor een jaar door een van de partijen ingevuld. Dit jaar start de Nevedi, in 2027 trekt de POV de kar en het jaar daarop zal VleesNL dat overnemen. De verschillende werkgroepen geven onverminderd gas op de verdere invulling van de vijf ambities. Dat zijn 1: goede zorg voor leefomgeving; 2: centrale positie in circulaire economie; 3: erkende bijdrage aan klimaat- en energietransitie; 4: robuuste, gezonde varkens in een diervriendelijke houderij en 5: mondiaal koploper in marktgerichtheid en ketensamenwerking.'

CoViVa 2.0 zou in het voorjaar van 2025 toch al klaar zijn?

'Dat klopt, maar we wilden op het gebied van dierenwelzijn de plank niet misslaan. Daarom hebben we gewacht op het Convenant dierwaardige veehouderij en dat in het CoViVa-plan verankerd.'

Welk moment koestert u?

'Snel nadat ik in 2023 CoViVa-voorzitter werd, wilde ik het belang van uniforme en betrouwbare data een boost geven. Data zijn cruciaal voor de toekomst van de Nederlandse varkensvleesketen. Destijds was er ruis op de lijn en bestonden er misverstanden. Alle relevante sectorpartijen zijn met een zware delegatie samengekomen bij de FruitCampus in Geldermalsen. Op die vruchtbare datadag zijn de neuzen van de varkensproducenten, de vleessector en andere betrokken partijen dezelfde kant op gaan wijzen. Als ik er nu aan terugdenk, word ik er weer superblij van.'

Wat is in gang gezet?

'Data hebben een prominente plek verworven in het vernieuwde meerjarenplan op weg naar een aantoonbaar duurzame varkensvleesketen. In Holland Varken Quality wordt uitwisseling van betrouwbare data uitgerold. Voor het berekenen van de koolstofvoetafdruk van varkensvlees zijn data gevalideerd en wetenschappelijk onderbouwd. Bij doelsturing op emissies van varkensbedrijven is het uitwisselen van data eveneens nodig. Het fundament is gelegd en de infrastructuur wordt gebouwd.'

Een memorabele ontwikkeling?

'Het van start gaan van de certificering van het ketenkwaliteitssysteem Holland Varken eind oktober 2025. De varkenshouders hebben via de POV samen met de slachterijen en vleesverwerkers via VleesNL de regie over één nationaal kwaliteitssysteem. Op deze manier kan de Nederlandse varkensketen de concurrentiepositie versterken en verder uitbouwen. Het meeleveren van betrouwbare ketendata zal een belangrijke rol spelen om bijvoorbeeld nieuwe afzetmarkten aan te kunnen boren.'

De ketensamenwerking verloopt gesmeerd?

'In een krimpende markt is samen optrekken voor ketenpartijen soms best lastig. De onderlinge concurrentiestrijd is gegroeid. Desondanks ziet iedereen het belang en nut van collectief optrekken om in Nederland toekomstperspectief te houden voor een varkensvleessector met voldoende kritische massa. Daarom staat de handtekening van elke betrokken partij onder het nieuwe meerjarenplan.'

Wat is van uw ambitie (meer coalitiepartijen) terechtgekomen?

'Eerlijk gezegd: niets. De ketenorganisatie met zes relevante partijen is een rijdende trein. Wil je een nieuwe partij laten aanhaken, dan moet die zeker waarde toevoegen. En natuurlijk werken de stuurgroepen op de verschillende ambitiesporen in projecten ook samen met overige relevante partijen.'

Is u iets tegengevallen?

'Stagnerende vergunningverlening heeft het zetten van stappen op emissieverlaging helaas erg beperkt. Ook zit veel energie op het traject naar het houden van varkens met krulstaarten. Boeren zijn samen met erfbetreders aan het experimenteren en leren, maar soms gaat het mis. Dan krijg je bij de laadklep discussie over de transportwaardigheid van vleesvarkens met staartletsel. En worden zulke dieren toch getransporteerd, dan ontstaat bij het lossen opnieuw een discussie over de slachtwaardigheid.'

'Blijkbaar kan de overheid die beweging van de sector niet bijhouden en is een knelpunt ontstaan. Binnen CoViVa zitten het ministerie van LVVN, de POV en VleesNL samen aan tafel en moeten de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en het ministerie bestuurlijke ballen tonen en zaken goed regelen. Dan blijft de energie erin.'

Bent u trots op bepaalde ontwikkelingen?

'Zeker. Het meekrijgen van alle relevante partijen, het in gang zetten van het nationale PRRS-plan en het organiseren van een symposium over PRRS en krulstaarten. Dat was een moment om als CoViVa te tonen waar we mee bezig zijn. En ondanks de stagnerende vergunningverlening hebben we het als enige dierlijke sector klaargespeeld om de ontwikkeling bij twee varkensbedrijven op gang te krijgen met doelvoorschriftvergunningen.'

'Het zijn unieke pilots en de bouwstenen daarvan vormen het fundament voor toekomstige vergunningverlening. Dit moet een keer loskomen, zodat varkenshouders het verdiende geld kunnen investeren in het innoveren van hun stallen en verder verduurzamen van hun bedrijven.'

Beseffen varkenshouders nut en noodzaak van CoViVa?

'Om de toekomst voor de sector veilig te stellen, zorgen we ervoor dat zaken worden geregeld en gestandaardiseerd. Betrokken boeren zullen dat beamen, maar de grootste groep kunnen we als uitvoerende organisatie lastig bereiken. Ze zitten beperkt op sociale media en pikken onze berichten via bijvoorbeeld LinkedIn niet op. CoViVa moet meer smoel krijgen en de komende jaren meer aan communicatie en zichtbaarheid doen. Actiever zijn richting de vakpers bijvoorbeeld en ook daar de samenwerkingen mee aangaan.'