Marina Meester: 'Openheid nodig bij aanpak PRRS'

De Nederlandse varkenshouderij heeft de ambitie om in 2040 PRRS-vrij te zijn, met het nationaal PRRS-plan van de Coalitie Vitale Varkenshouderij (CoViVa) als leidraad. Het virus zorgt voor vruchtbaarheids- en luchtwegproblemen en is wegbereider voor andere infecties. In een voorloperproject van het PRRS-plan is op 49 varkensbedrijven een biosecuritycheck gedaan, een plan van aanpak gemaakt en met regelmaat op het PRRS-virus gemonitord. Universitair docent epidemiologie Marina Meester van de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht heeft samen met enkele medeonderzoekers en diergezondheidsdienst Royal GD data uit dit project bestudeerd.

Wat heeft u onderzocht?

'We hebben de anonieme gegevens van alle bloedmonsters van de bedrijven uit het voorloperproject van Royal GD ontvangen. De bedrijven hebben in tweeënhalf jaar acht monsternames uitgevoerd. Van al die monsters is met sequencing de genetische code van PRRS vastgelegd.'

'Op basis van de gegevens vanuit de sequencing konden we zien of er PRRS-veldvirus op het bedrijf binnenkomt, of er sprake is van interne versleping en of er bij de vaccins sprake is van veranderingen. De meeste PRRS-vaccins bevatten sterk verzwakte virusdeeltjes. Deze kunnen zich vermenigvuldigen en daarmee mogelijk ook veranderen.'

'In het begin van het project werd alleen het kleinere ORF5-fragment van het PRRS-virus geanalyseerd. Met de bijdrage vanuit de PRRS Award van Boehringer Ingelheim waren we in staat om van de monsternames 5 tot en met 8 een groter deel van het virus te analyseren, ORF2 tot en met ORF7. Dat gaf veel meer informatie.'

Wat bleek hieruit?

'Het PRRS-veldvirus op een bedrijf maakt ten minste eens per week een kleine verandering door, een mutatie. Na twee jaar kan een ORF5-sequentie van hetzelfde veldvirus op een bedrijf al 2 tot 3 procent zijn veranderd. Daarnaast kan het virus recombineren. Dat is een stukje genetische code uitwisselen met een ander veld- of vaccinvirus, waardoor een nieuw PRRS-virus ontstaat.'

'Met alleen sequencing van ORF5 vonden we in slechts 3 procent van de monsters een recombinant. Bij ORF2 tot en met ORF7 is dat 25 procent, dus acht keer zo vaak. Meestal zit er bij een recombinantie een stukje van een vaccinvirus en een stukje veldvirus in de code.'

Wat betekent dit?

'Dat is nog niet geheel duidelijk. Een recombinant dat ontstaat uit het samengaan van een veldvirus met een vaccinvirus kan leiden tot een zwakkere variant op een bedrijf dan voorheen aanwezig was en zorgen voor minder gezondheidsproblemen. Aan de andere kant kan ook een keer een schadelijk recombinant ontstaan dat voor nieuwe uitbraken zorgt, ook omdat tegen zo'n nieuw virus nog geen afweer is opgebouwd. Dit wil ik in een vervolgonderzoek graag verder bekijken.'

En verder?

'We zien dat het PRRS-veldvirus op een bedrijf met de regelmaat van de klok een kleine genetische verandering ondergaat. Vind je alleen deze kleine genetische veranderingen, dan kun je daaruit afleiden dat het PRRS-virus door interne verspreiding in stand blijft. Maar is ineens een grotere verandering te zien, dan komt dit door recombinatie of door de introductie van een nieuw virus. Met geavanceerde technieken kunnen we inschatten hoe snel de klok loopt. Daarmee kun je terugkijken wanneer de introductie van een nieuw virus heeft plaatsgevonden.'

Wat zijn de consequenties?

'Als uit voortdurende monitoring blijkt dat er sprake is van steeds hetzelfde PRRS-virus dat op het bedrijf aanwezig blijft, dan moet de varkenshouder vooral maatregelen nemen op het gebied van de interne bioveiligheid, anders komt het bedrijf nooit van het PRRS-virus af.'

'Is er sprake van een PRRS-virus dat sterk afwijkt van de eerder geanalyseerde stam, dan is er een introductie van buiten en zijn daarnaast maatregelen nodig om de externe bioveiligheid te verbeteren. Bij een frequent uitgevoerde monitoring kunnen we ook het moment van introductie van het nieuwe veldvirus vrij nauwkeurig vaststellen. De varkenshouder kan dan bijvoorbeeld zien dat veldvirus is binnengekomen op een moment dat dieren zijn aangevoerd of dat er een ander contact met de buitenwereld is geweest.'

'Daarom adviseer ik dat de sequenties van PRRS-virus van contact- en buurbedrijven bekend worden gemaakt. Zo is te zien of het daarvandaan komt of dat het op een andere wijze is binnengekomen.'

'In de volgende fase van het Nationaal PRRS-plan onderzoekt de faculteit Diergeneeskunde samen met Royal GD of we de voornaamste routes van verspreiding van het PRRS-virus in Nederland kunnen vaststellen met de sequenties uit routinemonitoring.'

Wat adviseert u varkenshouders?

'Als de Nederlandse varkenssector van PRRS af wil, is openheid over de gevonden sequenties op de varkensbedrijven nodig. Varkensbedrijven die hun externe en interne bioveiligheid goed voor elkaar hebben en van PRRS af willen zullen uiteindelijk moeten stoppen met vaccineren. Want het verzwakte levende vaccinvirus kan muteren en mogelijk weer ziekmakend worden.'