Eric van Esch: ‘Steek je kop niet in het zand en doe de check’

Het gesprek met Eric van Esch over de minder zichtbare gevolgen van specifieke colibacteriën start verrassend. De technical servicemanager Swine bij HIPRA komt op de proppen met een visie op duurzaamheid. Wat het farmaceutische bedrijf zelf daaraan kan bijdragen, maar ook voor de varkensbedrijven die hun vaccins nodig hebben. ‘Uitval van dieren betekent verlies van grondstoffen en een toename van biologisch afval, wat de carbon footprint van varkensvlees verhoogt. Ook verbruiken dieren met een aandoening beduidend meer water’, stelt Van Esch.

‘Varkenshouders die naast een goed gezondheidsmanagement vaccins als verzekeringspremie inzetten, streven naar een stabiel hoge diergezondheidstatus op hun bedrijf. De productie zal stabieler draaien en dat is gunstig voor het personeelsbeleid op een varkensbedrijf. Met gezonde dieren werken, zorgt voor werkplezier en personeelsbehoud. Alles helpt om het varkensbedrijf te verduurzamen.’

Lees ook: Verotoxine onder de radar: wat je niet ziet, kost je wel geld

Soepel switcht Van Esch naar het onderwerp Verotoxin Associated Deseases, oftewel VAD. ‘Aan de buitenkant van varkens lees je lang niet altijd af dat het niet helemaal goed zit met hun darmen. Ze presteren minder dan in hun vermogen ligt en de vinger is niet op een zere plek te leggen’, stelt hij. ‘Colibacteriën die verotoxinen produceren, bestoken de darmwand. En afhankelijk van de dosis en de duur wordt het darmepitheel beschadigd. Dat kan leiden tot een scala aan symptomen, omdat andere kiemen naast verotoxinen de kans krijgen om in de bloedbaan terecht te komen. Daarom noemen we dat VAD.’

Coli heeft meerdere gezichten?

‘Klinische beelden van een coliuitbraak en van slinger- of oedeemziekte, en de fatale gevolgen voor een varken kent iedereen wel. Een Spaanse patholoog van het gerenommeerde onderzoeksinstituut IRTA-CReSA verdiepte zich in de subklinische effecten. Hij maakte de verborgen schade van verotoxineproducerende colistammen zichtbaar.’

Wat ontdekte die Spaanse onderzoeker?

‘Bekend is dat verotoxinen het darmepitheel en de bloedvaten beschadigt en zorgt voor ontstekingen. Die Spaanse expert stelde in gecontroleerde studies ook vast dat, afhankelijk van de doses, er al microscopische schade plaatsvindt in de hersenen, terwijl er op darmniveau nog niet veel waar te nemen is. Oftewel, colistammen die continu een lage of gemiddelde hoeveelheid verotoxinen produceren, zorgen voor een soort chronische ontsteking in het lichaam, waardoor energie verloren gaat.’

Trok die verotoxinen-expert harde conclusies?

‘Hij was verbaasd dat zelfs matige en lage doses zo’n enorm effect hadden op de groei, voerconversie en het uitval. De dieren die gecontroleerd een hoge dosering hadden gekregen, waren uitgevallen. Maar aan de dieren die matig of laag aan verotoxinen werden blootgesteld, zag hij op het oog geen verschil aan de biggen. Het onderdrukken van ontstekingen kost energie en voedingsstoffen, en drukt de dierprestaties. Verotoxinen openen de poort voor andere aandoeningen.’

Wat is herkenbaar in de praktijk?

‘VAD kan zich uiten in ontstekingen van bloedvaatjes in de oorpuntjes en leiden tot oornecrose. Een verstoorde doorbloeding van de extremiteiten is eveneens te zien aan de donkere kroonrand van de biggenhoefjes. Maar ik houd mijn hart vast als varkenshouders in 2030 allemaal dieren met lange staarten moeten houden en ze het verotoxineprobleem op hun bedrijf nog niet hebben opgelost.’

Is VAD te voorkomen?

‘Tussen 45 en 65 procent van de varkensbedrijven in Europa waar een VeroCheck is uitgevoerd, test positief. In Nederland is het percentage positief en negatief nagenoeg gelijk. Ook op biologische varkensbedrijven kunnen verotoxineproducerende coli’s de prestaties drukken. Spelen streptokokkenproblemen op een bedrijf, dan zal onze test ook vaak positief uitvallen.’

’Met een goed gezondheidsmanagement is veel te bereiken. Zeugen consequent met ons verotoxinevaccin enten is prima, maar ze geven via hun biest en melk geen specifieke maternale bescherming mee tegen verotoxinen.’

Hoe druk je VAD bij biggen weg?

‘Door biggen in de eerste levensweek te vaccineren met ons verotoxinevaccin. Twee weken later, en dus vóór het speenmoment, zijn ze dan beschermd. En dat is mooi op tijd, want vanaf drie weken leeftijd beginnen receptoren op de darmwand van biggen gevoelig te worden voor verotoxinen.’

Welk signaal wilt u afgeven?

‘Kijk als varkenshouder bij het experimenteren met het stoppen met couperen in de kraamfase en in de opfokperiode goed naar de staartpuntjes van je biggen. Zie je zwarte puntjes, dan kan verotoxine in het spel zijn. In overleg met je varkensdierenarts een VeroCheck doen, geeft je daarover uitsluitsel. Vraag hem erom en hang wat kauwtouwen op bij verschillende leeftijdsgroepen. Het verzamelen van een speekselmonster is een fluitje van een cent. In ons laboratorium in Spanje worden de plaatjes onderzocht op aanwezigheid van het verotoxinegen. Is de test positief, dan is vaak een proefvaccinatie met ons verotoxinevaccin de volgende stap.’

Werk altijd aan een efficiëntere productie
Zolang een varkenshouder niet zeker weet of er verotoxinenproducerende colibacteriën op zijn bedrijf circuleren, kan het goed zijn dat hij rendement laat liggen. VAD zorgt voor onzichtbaar productieverlies. Zelfs in tijden met slechte biggen- en vleesprijzen is het volgens Eric van Esch belangrijk om zo efficiënt mogelijk te produceren. ‘Varkenshouders die speekseltouwen ophangen en waarvan de VeroCheck positief uitvalt, kunnen een proefenting met ons verotoxinevaccin doen en het effect zien. De ervaring leert dat ze overtuigd zijn en alle biggen in de eerste levensweek vaccineren.’