Standaard format om bijterij te voorkomen is er (nog) niet

‘We willen varkenshouders ondersteunen bij de overgang naar het houden van varkens met lange staarten. En dat doen we door zelf te experimenteren, data te verzamelen en deze staartenkennis te delen’ vertelt productmanager Ashley Smith-Sijmonsbergen. Voor haar en teamleider Arnold Groot Wassink was starten met het langestaartenproject een logische stap. ‘Bij Pig Farm zijn de omstandigheden geoptimaliseerd in verband met de voerproeven. Projectmatig erachter komen welke factoren staartbijten beïnvloeden en wat er gedaan kan worden om dit tegen te gaan, past in deze onderzoeksomgeving.’

De biggen worden geboren in vrijloopkraamhokken met verschillende functiegebieden. Na het spenen komen de biggen in groepen van zes, waarbij ze twee vreetplekken en een drinkplek hebben. ‘Voor het staartenproject hebben we ook tussenschotjes weggehaald, waardoor groepen van twaalf biggen ontstonden. Dat sluit meer aan bij de praktijk’, licht Smith-Sijmonsbergen toe. ‘Biggen in zulke groepen vertonen niet meer bijtgedrag onder onze houderijomstandigheden.’

Kleinschalig gestart

Na een literatuurstudie naar krulstaarten en bijtgedrag werd een proefopzet gemaakt en kleinschalig begonnen. ‘We zijn niet direct gestart met het volledig intact laten van de staarten, maar hebben eerst bij alle biggen de staarten wat langer gelaten’, verduidelijkt Groot Wassink. ‘Toen we daar positieve ervaringen mee hadden, hebben we bij één toom alle biggen, en bij twaalf andere tomen van steeds één big de staarten niet gecoupeerd.’

Na het spenen is de toom met krulstaarten bij elkaar gehouden. Van de andere tomen zijn de biggen met intacte staarten bij elkaar gezet. ‘We verwachtten dat in de samengestelde groep meer bijtgedrag zou ontstaan, maar we zagen juist in de intacte toom meer bijtgedrag’, zegt de teamleider. ‘Na observatie bleek vaak de kleinste big uit deze groep de bijter te zijn. ’

Zo moeten biggen in de kraamstal al goed leren eten om zo min mogelijk speenstress te ervaren. Een goede darmgezondheid zorgt volgens hen ook voor een positief welbevinden. ‘Een big die last heeft van zijn darmen zal eerder probleemgedrag gaan vertonen’, legt Smith-Sijmonsbergen uit. ‘Dan worden voedingsstoffen minder goed opgenomen, waardoor het dier wat achterblijft. Om een plaats bij de vreetbak of slaapplek te krijgen, zal het ook meer moeite moeten doen.’

Markt is terughoudend

Ondertussen is Denkavit aan het opschalen: ze zitten nu op 160 tot 170 biggen met een krulstaart in zes weken. De markt is volgens Groot Wassink nog erg terughoudend. ‘Onze biggen met lange staarten gaan naar één vleesvarkenshouder die ook staartenervaring wil opdoen. Daar ontstaat weleens wat bijterij.

Doordat hij de vleesvarkensstal huurt, kunnen niet zonder meer alle aanpassingen worden gedaan waarvan we denken dat die een positief effect hebben’ verduidelijkt hij. ‘Het stalklimaat of de inrichting kun je dan niet zomaar even veranderen. Wat ongetwijfeld een rol zal spelen, is dat de biggen bij ons op een leeftijd van negen weken weggaan. Rond die tijd komen de kiezen door, wat kan leiden tot meer bijterij.’

Lees ook: PFG betaalt bonus uit voor gezonde vleesvarkens met krulstaarten

‘Goede hokverrijking is cruciaal om te voorkomen dat ze de bijtbehoefte op een staart gaan botvieren’, stelt Groot Wassink. ‘Maar ook om tijdig te constateren dat bijterij ontstaat. Dat betekent dat de boer vaker een ronde door de stal zal moeten maken. Dat kost tijd en geld.’

Bij Pig Farm zijn tot nu toe erg weinig bijtincidenten. ‘Dat is natuurlijk fijn, maar als je onderzoek doet naar de oorzaken en oplossingen voor staartbijten is dat wel lastig’, stelt de teamleider. ‘Of vrijloopkraamhokken een positief effect hebben op het voorkomen van bijtgedrag bij biggen kunnen we niet met data onderbouwen. Wel durf ik te stellen dat vrijloop zeker geen negatief effect zal hebben.’

Soepel speenproces

Productmanager Smith-Sijmonsbergen benadrukt het belang van een goede voorbereiding van de biggen op een zo soepel mogelijk speenproces: ‘Alles draait erom de jonge dieren zo min mogelijk speenstress te laten ervaren. Zeker bij het houden van dieren met lange staarten is het maximaal uitsluiten van verstorende factoren het advies.’

Beide Denkavit-medewerkers willen varkenshouders in Nederland adviseren om ook een passend staartentraject op hun bedrijf in gang te zetten. Start op kleine schaal en experimenteer met steeds langere staarten. Zelf kennis en ervaring opdoen zal zijn vruchten afwerpen als het routinematig couperen van staarten verboden zal zijn. ‘De houding en beweging van de varkensstaart zegt veel over de gemoedstoestand van het dier, net als bijvoorbeeld bij een hond’, stelt Smith-Sijmonsbergen. ‘Als je die signalen in je stallen goed kunt interpreteren, heb je al een goede indicator over welk varken niet zo goed in zijn vel zit en wellicht een bijter gaat worden.’

Denkavit nieuwsgierig naar krulstaarten
Het project is door Denkavit opgezet met de intentie om te komen tot een voerconcept waarin zij hun klanten kunnen ondersteunen met aanvullend managementadvies om de transitie naar biggen met lange staarten te maken. Het krulstaartenproject op de Pig Farm in het Gelderse Stroe is nog niet voltooid, maar ze blijven onderzoeken doen om voor 1 januari 2030 zo goed mogelijk voorbereid te zijn op het houden van enkel varkens met krulstaarten in hun stallen. Zelf ervaringen opbouwen met wat werkt en wat niet helpt. In de praktijk zal er niet één format zijn dat is toe te passen voor iedere locatie en bedrijfssituatie. Ook moet de varkenshouder en de eventuele medewerkers er goed mee uit de voeten kunnen.