RAMBO-panel: kijk verder dan alleen naar verlagen stikstofuitstoot

Het slotevent is onderdeel van het driejarige interregionale RAMBO-project, voluit: Reductie van Ammoniak via Brongerichte en flankerende Oplossingen. Hierin zijn diverse Nederlandse en Belgische partners op zoek gegaan naar oplossingen om de ammoniakuitstoot in de pluimvee- en varkenssector te verlagen. Dat heeft 52 ideeën opgeleverd die uitgebreid zijn getest. Dinsdag 15 september was de eindpresentatie van de projecten.

De dag werd geopend met een pittige paneldiscussie, geleid door moderator Annelies Blomme. Beleidsmedewerker Landbouw en Voedsel Jelle Scheepers van de provincie Noord-Brabant gaf aan dat er meer onderzoek nodig is. ‘Er zijn wel opties om de stikstofuitstoot te verlagen, maar meer innovatie is nodig omdat er nog een gebrek is aan keuze voor de veehouders. Verder kijkt de provincie nu alleen naar ammoniak, maar de veehouders staan ook voor andere uitdagingen.’

Lees ook: Project ‘Rambo’ geeft gas op reductiefronten

Dat er niet alleen naar ammoniak moet worden gekeken bevestigde ZLTO-bestuurder en varkenshouder Arno van Son. ‘Je moet alle opgaven goed invullen. Dierenwelzijn kan bijvoorbeeld haaks op de emissies staan.’

Dat betekent niet dat al die verschillende factoren eerst onderzocht moeten worden. ‘We moeten ruimte bieden voor de veehouders om te innoveren en de stikstofuitstoot aan te pakken. Het is van belang dat ze verder kunnen en daar juridische borging voor krijgen. Daarbij is 100 procent zekerheid bieden niet realistisch. Er moet ruimte komen om binnen een bepaalde bandbreedte vergunningen te verlenen. Dan kun je het verder verlagen van de stikstofuitstoot aan de gang houden.’

Rem op innovatie

Het juridische kader ontbreekt ook in de ogen van voorzitter van de commissie Landbouw, Visserij en Plattelandsbeleid Bart Dochy van het Vlaams parlement. ‘Ook het stikstofdecreet staat nog ter discussie. Dat schrijft voor dat de ammoniakuitstoot voor varkens- en pluimveebedrijven in Vlaanderen per 2030 met 60 procent moet zijn gedaald. Dit zet een rem op innovatie. Het is een risico voor de ondernemer, zijn vergunning kan alsnog worden vernietigd.’

Adviseur Kris Peeters van de Belgische Boerenbond sluit zich hierbij aan. ‘Een ondernemer die investeert, moet voldoende garantie krijgen dat hij niet binnen tien tot vijftien jaar een probleem krijgt. Binnen de grenzen van wetenschap en wat er juridisch kan, moeten we hier een oplossing voor zoeken. Je moet de ondernemer ruimte geven om stikstof, dierenwelzijn en bijvoorbeeld het klimaat aan te pakken en dat juridisch houdbaar te maken.’

Doelvoorschriften

Scheepers ziet ruimte door te gaan werken met doelvoorschriften. ‘De ondernemer krijgt een emissieplafond en kan daarbinnen zelf kiezen hoe hij daarmee aan de slag gaat.’

‘In Vlaanderen spreken ze liever van doelsturing’, stelt Dochy. ‘De ondernemers krijgen momenteel allemaal een zogeheten PAS-referentie op basis van de situatie in 2021, dat is hun uitgangspunt. Daar moeten ze dan 60 procent reductie op behalen, waarbij stallen die al een emissiearm systeem hebben buiten schot blijven.’

Het beste is volgens Dochy om op basis van meten op je eigen bedrijf aan te tonen dat die reductie wordt behaald. ‘Dat is veel beter dan gebruik te maken van rekenmodellen. Die zijn er nooit voor ontwikkeld om als basis voor een vergunning te dienen, maar alleen om effecten van een bedrijf te benaderen.’

Doelsturing moet volgens Van Son wel haalbaar en betaalbaar blijken. ‘Continu meten is nog een hele uitdaging. Het kan nodig zijn om deels forfaitaire normen mee te nemen, maar dan wel goede nieuwe normen. Veel normen zijn te oud en kloppen niet meer.’

Dochy pleit voor de inzet van zoveel mogelijk proefstallen, zodat er wetenschappelijk bewijs komt. ‘Maar dan moeten vergunningen wel houdbaar zijn.’ De commissievoorzitter vraagt zich hardop af of we wellicht proefstallen in Duitsland moeten neerzetten om te kunnen meten. ‘Daar kan dat kennelijk wel.’

Niet in hokjes denken

In Nederland zijn de eisen die gesteld worden aan de ammoniakuitstoot doorgaans zo hoog dat alleen een luchtwasser een optie is en brontechnieken nog niet haalbaar blijken. Dat komt volgens Van Son door het te veel in hokjes denken. ‘Je zou beter gecombineerde doelen kunnen stellen. Dat een techniek bijvoorbeeld 60 procent ammoniak reduceert, maar tegelijk ook het dierenwelzijn verbetert en methaan aanpakt. Dan kun je stappen zetten op meer onderdelen.

Daar komt volgens Dochy nog bij dat een luchtwasser veel water verbruikt en dat kan een bottleneck zijn. ‘Ook het onderdeel geur moet niet worden onderschat. ‘Een techniek die voor het dierenwelzijn goed is, kan geur- of stofemissie veroorzaken.’

De projecten die er nu lopen met het meten van emissies in onder meer de melkveestal en ook de varkensstallen van het Vlaamse Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) gaan volgens Scheepers waardevolle informatie opleveren voor alle diersectoren. ‘Dan kunnen we van rekenen met depositie naar emissies.’

Voor veehouders die hun emissiereductie niet behalen, helpt het volgens Peeters als er verhandelbare rechten komen. ‘Het laatste stukje dat je tekortkomt, kun je dan daarmee invullen.’ De adviseur van de Boerenbond denkt dit ook ruimte kan maken voor de jongeren om stappen te zetten. ‘Nu zijn ze heel terughoudend. Het is van belang dat de overheid duidelijk aangeeft wat ze willen bereiken.’

Voorlopersrol behouden

Nederland en België gelden in het buitenland nog steeds als koplopers in de veehouderijsector. De panelleden benadrukken dat die positie alleen behouden blijft als er voldoende bedrijven overblijven en innovatie de ruimte krijgt.

Het is volgens Dochy van alle tijden dat veehouders zoeken naar oplossingen in lastige perioden. Ten tijde van het melkquotum waren er bijvoorbeeld veehouders die noodgedwongen op twee locaties molken, zegt hij. ‘Ook al was er toen nog geen melkrobot.’

Jonge veehouders willen volgens de parlementariër toch wel aan slag gaan. Zeker in Vlaanderen waar ze geholpen door de regeling voor nieuwbouw van stallen 65 procent subsidie krijgen. ‘En daarmee kunnen we zeker bij de varkens de doelstelling halen. Dat moet op termijn dan toch opties voor verhandelbaarheid geven. En als je als overheid een sector als strategisch aanmerkt, moet er toch ook wat kunnen gebeuren op dit punt.’

Boerenbond-adviseur Peeters ziet zeker mogelijkheden voor een systeem van emissierechten. Beleidsmedewerker Scheepers gaat ervan uit dat doelsturing ook van belang gaat worden. ZLTO-bestuurder en varkenshouder Van Son ziet dit als randvoorwaarde. ‘Maar we moeten wel af van het idee dat je hiermee honderd procent zekerheid krijgt.’