Specifieke weerstand erbij fokken tegen PRRS

Uitbraken van het Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome (PRRS) vormen een grote uitdaging voor de varkenshouderij. In haar vierjarig promotieonderzoek GENOPRRS wil Anne Boshove bij varkens het genoom ontrafelen dat verantwoordelijk is voor een effectieve immuunrespons bij een PRRS-infectie. ‘Het PRRS-virus muteert razendsnel en doet er alles aan om aan het immuunsysteem van het varken te ontsnappen.’

Ron Hovenier plaatst haar onderzoek in het bredere kader van het fokken op het verhogen van de algemene weerstand en robuustere varkens. ‘Een infectie met het PRRS-virus opent de deuren voor andere ziektekiemen op een bedrijf met varkens’, vertelt de senior service geneticus van Topigs Norsvin. ‘Als we weten welk deel van het varkensgenoom specifiek op dat virus reageert, kan dat in de toekomst worden meegenomen als extra kenmerk binnen ons gebalanceerde programma met bijna vijftig kenmerken.’

Wat wil je over vier jaar zeker helder hebben?

Boshove: ‘Er is veel bekend over de immuunrespons van varkens, maar ik wil het stukje genoom zien te doorgronden dat specifiek reageert op een PRRS-infectie. Als zoiets lukt, kan de fokkerij die data benutten bij de selectie van dieren om het verhogen van de algemene weerstand van varkens een extra boost te geven.’

Hoe ga je te werk?

Boshove: ‘Vanwege de status PRRS-vrij is zoiets niet te onderzoeken bij de vier grote varkenslijnen op de nucleusbedrijven van Topigs Norsvin, maar wel bij hun nakomelingen. Gespeende biggen van de verschillende lijnen worden twee tot drie weken na opleg onder geconditioneerde omstandigheden blootgesteld aan een PRRS-virus. De reacties volgen we gedurende vier weken nauwgezet en we leggen hun DNA-profielen vast. Zo groeit een unieke database voor het uitvoeren van DNA-analyses.’

Hovenier: ‘In de proeven die we in Amerika uitvoeren, worden naast de uitval en de oorzaak ervan ook de groei per dag en het aantal behandelingen met antibiotica per big geregistreerd. Dat alles levert waardevolle informatie op over hoe goed een dier bestand is tegen een PRRS-infectie. In combinatie met het DNA-profiel moet dat ons in staat gaan stellen om binnen onze lijnen varkens te selecteren die na een PRRS-infectie toch hard doorgroeien, weinig uitval hebben en waarbij het geringste aantal behandelingen nodig is. Zelfredzame, robuuste varkens, waarmee varkenshouders en medewerkers makkelijk en met plezier werken.’

Zijn er al bijzonderheden te melden?

Boshove: ‘Het is echt verbazingwekkend hoe snel het PRRS-virus muteert. We hebben één specifiek type geselecteerd om de biggen via de neus te besmetten. Toen we het PRRS-virus aan het eind van de behandeldag analyseerden, troffen we al honderden mutaties van de virusstam aan.’

Hovenier: ‘De proeven doen we gecontroleerd met PRRS-vrije biggen. De resultaten zijn daarom extremer dan in de praktijk. Op een varkensbedrijf verloopt een PRRS-infectie vaak heel geleidelijk: het virus komt ergens binnen en van daaruit verspreidt het zich. Dat bewijst nog maar eens hoe cruciaal een goede externe en interne biosecurity zijn.’

Zijn meer onderzoekfeiten te delen?

Boshove: ‘Uit de proeven blijkt dat biggen meestal niet uitvallen als gevolg van PRRS. Vaak betreft het een secundaire infectie als coli, streptokokken of andere ziekteverwekkers.’

Hovenier: ‘PRRS staat bekend als deuropener voor andere ziekmakende kiemen bij varkens. Daarom fokken we al tientallen jaren op het verhogen van de algemene weerstand. Het specifiek fokken op weerbaarheid tegen PRRS als extra selectiekenmerk is nabije toekomst.’

Wat is op het PRRS-vlak nog meer toekomstmuziek?

Boshove: ‘Bij mensen worden gepersonaliseerde vaccins al met succes toegepast, bijvoorbeeld voor kankerbehandelingen. Zoiets is ook realistisch in de varkenshouderij van de toekomst. Onderzoeksresultaten van proeven bij muizen met een PRRS-vaccin bieden perspectief. Als we het varkensgenoom kennen dat reageert op een PRRS-infectie, is het in theorie mogelijk om per varkenslijn een specifiek PRRS-vaccin te ontwikkelen. Daarom is een farmaceutisch bedrijf bij dit onderzoek betrokken.’

Hovenier vult aan: ‘Dat deel van het onderzoek staat in de kinderschoenen en het duurt nog jaren voordat zoiets praktijkrijp is. Maar de ontwikkelingen gaan snel. Onze kruisingsproducten maximaal beschermen met zo’n op de genen afgestemd PRRS-vaccin kan zeker aanvullend zijn, ook als we weerbaarheid tegen PRRS in onze fokdoelen hebben opgenomen.’

Gaan we PRRS onder de duim krijgen?

Boshove: ‘Kennisontwikkeling gaat snel en door samen te werken met een vaccinproducent leren we ook van elkaar. Stapje voor stapje komen we verder.’

Hovenier: ‘Als de varkenssector werkelijk intrinsiek gemotiveerd is en het collectief serieus oppakt, kan uitbanning van PRRS sneller gaan dan via onderzoek en fokkerij. Landen als Hongarije, Zuid-Afrika en Brazilië zijn PRRS-vrij of vrij geworden door consequent strikte hygiënemaatregelen te hanteren.’

Anne Boshove en Ron Hovenier
Anne Boshove (26) is in oktober 2024 gestart met promotieonderzoek aan Wageningen University & Research. Zij studeerde Dierwetenschappen en Bio-informatica en is in dienst bij Topigs Norsvin.
Ron Hovenier (62) werkt sinds 2013 bij Topigs Norsvin en is senior service geneticus. Hij studeerde Zoötechniek en Fokkerij aan de Landbouwuniversiteit Wageningen, werkte vijf jaar in Italië aan een varkensfokkerijprogramma en keerde in 1997 terug naar Nederland en om daar zijn werk voort te zetten.