Poolse varkens- en pluimveesector onder druk door dierziekten en gebrekkige bioveiligheid

De gevolgen van Afrikaanse varkenspest zijn in de Poolse varkenshouderij nog altijd groot. Sinds de eerste uitbraken is de nationale varkensstapel gekrompen van ongeveer 13 miljoen dieren in 2014 naar circa 9 miljoen nu. Ook het aantal bedrijven halveerde tot ruim 40.000. Meer dan 600.000 varkens moesten worden geruimd, terwijl producenten en slachterijen afzetmarkten verloren en een groot graanoverschot ontstond.

Polen was al vanaf 2008 niet langer zelfvoorzienend in varkensvlees en die afhankelijkheid van import is sindsdien verder toegenomen. ‘De import bedraagt 700.000 ton per jaar en de export ongeveer 350.000 ton’, zegt voorzitter Aleksander Dargiewicz van de Nationale Vereniging van Werkgevers van Varkensproducenten POLPIG.

Miljardenkosten door Afrikaanse varkenspest

De bestrijding van Afrikaanse varkenspest heeft de Poolse overheid inmiddels 2,31 miljard euro gekost. Dat bedrag bestaat uit compensaties voor veehouders, uitroeiingsmaatregelen, veterinaire inspecties en andere bestrijdingskosten. Daarnaast betaalde de staat nog eens 320 miljoen euro aan rente. Ook de varkenssector zelf kreeg een financiële rekening van 2,31 miljard euro door de gevolgen van de uitbraken.

Volgens Rzeczpospolita is de bestrijding van Afrikaanse varkenspest nog altijd onvoldoende effectief. Wilde zwijnen blijven de belangrijkste besmettingsbron en protesten tegen het afschieten van deze dieren bemoeilijken de aanpak. Tegelijkertijd zorgen de circa 41.000, grotendeels kleinschalige varkensbedrijven met een laag niveau van bioveiligheid ervoor dat nieuwe besmettingen blijven optreden.

Zelfde patroon zichtbaar in pluimveesector

Volgens de krant tekent zich nu een vergelijkbaar beeld af in de pluimveehouderij. Polen is de grootste producent van pluimveevlees in Europa, maar kampt tegelijkertijd met een recordaantal uitbraken van vogelgriep en Newcastle disease.

Toen Rzeczpospolita eind juni over de situatie berichtte, telde Polen 139 uitbraken van vogelgriep. Inmiddels staat de teller op 143. Daarmee ligt het aantal al boven dat van heel 2025, toen 128 uitbraken werden geregistreerd. Geen enkel ander EU-land kende dit jaar zoveel besmettingen. Nederland registreerde 18 uitbraken en alleen Duitsland kwam met 39 nog enigszins in de buurt.

Bij de 139 uitbraken werden volgens Piotr Kwiecinski, dierenarts en vicevoorzitter van de Europese Federatie van Dierenartsen, ruim 9 miljoen dieren gedood. Dat aantal is inmiddels opgelopen naar 9,7 miljoen dieren.

Volgens de analyse van het dagblad speelt bioveiligheid ook hier een doorslaggevende rol. In Polen werden dit jaar 239 besmette wilde vogels gevonden en waren er tot half mei 139 uitbraken op commerciële pluimveebedrijven. Duitsland telde daarentegen 1.417 besmette wilde vogels, maar slechts 39 uitbraken op pluimveebedrijven. Volgens de krant komt dat doordat Duitsland, net als onder meer Nederland, strikte bioveiligheidsmaatregelen effectief toepast.

Meer dan 30 miljoen dieren geruimd

Vogelgriep werd in Polen voor het eerst vastgesteld bij wilde zwanen in maart 2006. De eerste besmetting op een pluimveebedrijf volgde in december 2016. Inmiddels stapelen de uitbraken zich op. Na de 128 gevallen van vogelgriep in 2025 zijn er dit jaar al 143 uitbraken vastgesteld. Daarnaast zijn er 52 uitbraken van Newcastle disease geregistreerd. Door beide dierziekten samen zijn inmiddels meer dan 30 miljoen dieren geruimd.

‘Daarnaast kampen de pluimveebedrijven en de -sector met vervoersverboden en leegstand van bedrijven door een (tijdelijk) verbod om weer nieuwe dieren op te zetten’, zegt Kwiecinski.

Grote economische betekenis

De uitbraken raken niet alleen individuele bedrijven, maar ook de Poolse economie. Sinds de toetreding van Polen tot de Europese Unie groeide het land van de zevende naar de eerste plaats op de ranglijst van Europese pluimveevleesproducenten. Inmiddels komt een op de vijf kippen in de EU uit Polen en behoort het land tot de drie grootste exporteurs van pluimveevlees wereldwijd.

Die positie is opgebouwd dankzij concurrerende productiekosten, een sterke voederindustrie op basis van binnenlands graan, moderne verwerkingsbedrijven, een hoge mate van verticale integratie en een sterke exportoriëntatie. Voor de productie van pluimveevoer is jaarlijks ongeveer 7 miljoen ton graan nodig, waarmee een deel van de afgenomen vraag door de kleinere varkensstapel wordt opgevangen. Direct werken ongeveer 100.000 mensen in de pluimveesector, terwijl nog eens 300.000 banen afhankelijk zijn van de volledige keten.

Strengere bioveiligheid noodzakelijk

Om vogelgriep en Newcastle disease terug te dringen is volgens Kwiecinski een veel strengere en consequent uitgevoerde bioveiligheid noodzakelijk. Hij ziet daarvoor echter weinig concrete maatregelen, terwijl de overheid nauwelijks grip heeft op de honderdduizenden backyardbedrijven met pluimvee.

De Poolse overheid vergoedt pluimveehouders wel volledig voor de directe schade van een uitbraak van vogelgriep of Newcastle disease. Alleen al in 2025 bedragen die directe overheidskosten meer dan 250 miljoen euro.

Volgens enkele experts, die anoniem blijven, is het niveau van bioveiligheid op sommige bedrijven zelfs dramatisch laag. Daarbij zou de uitgekeerde vergoeding aan vooral kleinere pluimveehouders regelmatig hoger uitvallen dan de daadwerkelijk geleden schade. Dat zou zelfs een aanmoediging zijn om opzettelijk besmet te raken.

Daarnaast blijven enkele honderdduizenden backyardbedrijven met maximaal 100 eenden of 350 kippen buiten het toezicht, terwijl een uitbraak op een klein bedrijf dezelfde vervoersbeperkingen en andere maatregelen tot gevolg heeft als op een groot bedrijf.

Intensiever gevaccineerd

Het Poolse ministerie van Landbouw laat aan Rzeczpospolita weten dat voldoende maatregelen worden genomen om vogelgriep en Newcastle disease te bestrijden. Zo wordt in de provincies Mazowieckie en Wielkopolskie intensiever gevaccineerd tegen Newcastle disease en gelden in besmette gebieden beperkingen voor het opnieuw bevolken van stallen. Andere aanvullende maatregelen zijn niet aangekondigd.

Volgens het financieel-economische dagblad is de kans groot dat Polen in het najaar opnieuw met een forse toename van uitbraken van vogelgriep en Newcastle disease te maken krijgt.