AVP treft niet alleen varkenshouders maar alle grondgebruikers

Hoewel AVP in Nederland nog niet is vastgesteld, komt het virus steeds dichterbij. Op 14 juni 2025 werd in het Duitse Kirchhundem, in de regio Olpe op ongeveer 150 kilometer van Limburg, een besmet wild zwijn gevonden.

Nederland richt zich daarom vooral op preventie. Mocht het virus bij een wild zwijn worden aangetroffen, dan ligt er een draaiboek klaar. De minister van LVVN wijst dan onmiddellijk een besmet gebied aan, de zogenoemde kernzone. Binnen dit gebied geldt direct een verbod op transport van varkens, mest en andere varkensgerelateerde producten.

Natuurlijke barrières

De grenzen van zo'n kernzone worden zoveel mogelijk bepaald aan de hand van natuurlijke barrières, zoals rivieren, kanalen en (spoor)wegen. Daarnaast wordt gekeken naar de verspreiding en omvang van de lokale zwijnenpopulatie. Provincies beschikken over gegevens over deze populaties.

Ook locaties van varkensbedrijven en andere sectorgerelateerde activiteiten spelen een rol bij de afbakening. Deze informatie is beschikbaar via de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Met compartimenteringskaarten wordt vervolgens een ruim en zorgvuldig begrensd gebied vastgesteld.

Activiteiten deels mogelijk

Bedrijven in de kernzone zonder varkens kunnen hun werkzaamheden in principe voortzetten. Zo kan melk worden opgehaald, voer worden geleverd en vee worden geïnsemineerd. Wel kunnen er beperkingen gelden voor bewegingen en verplaatsingen.

Koeien mogen bijvoorbeeld niet worden geweid op percelen binnen de kernzone. Ook kan het verplaatsen van jongvee tijdelijk worden beperkt totdat duidelijk is hoe de situatie zich ontwikkelt. Voor bezoekers en voertuigen gelden bovendien extra regels voor reiniging en ontsmetting.

Landwerk kan stilvallen

Zolang nog niet duidelijk is hoe groot en ernstig de uitbraak onder wilde zwijnen is, gelden extra beperkingen. Zo mag er bijvoorbeeld geen mest worden uitgereden en kunnen werkzaamheden zoals ploegen of het oogsten van mais worden verboden.

AVP bij wilde zwijnen raakt daarmee niet alleen varkenshouders. Ook melkveehouders, akkerbouwers, vollegrondsgroentetelers, jagers en recreatieondernemers kunnen ermee te maken krijgen. Voor iedereen kan in zo'n situatie gelden dat landwerk tijdelijk moet worden stilgelegd.

'Hoelang die periode duurt, is van een groot aantal factoren afhankelijk. Denk aan de tijd van het jaar en de grootte van het leefgebied van de betreffende populatie zwijnen. Het ministerie wil de situatie eerst volledig in kaart hebben', licht beleidsmedewerker Fleur Bartels van de Producentenorganisatie Varkenshouderij (POV) toe.

In Nederland is een langdurige afsluiting niet waarschijnlijk, maar in Duitsland zijn gebieden bekend waar grond pas na twee jaar weer kon worden gebruikt. Om te voorkomen dat zwijnen uit de kernzone ontsnappen, wordt het gebied doorgaans afgerasterd. Binnen die zone worden de dieren bovendien niet bejaagd.

Rust in besmet gebied

In het buffergebied rond de kernzone gebeurt dat juist wel. Daar worden wilde zwijnen actief bejaagd en bemonsterd. 'Wat je wilt is rust onder de besmette zwijnen en voorkomen dat de dieren naar buiten het besmette gebied trekken', legt Bartels uit.

De POV en LTO Nederland pleiten er daarnaast voor om besmette gebieden ook voor recreanten af te sluiten. Volgens de huidige Europese regels mogen zij zich wel in de kernzone begeven, zolang zij op wandelpaden blijven. 'En dat is vaker niet dan wel het geval', zegt beleidsadviseur Heleen Prinsen van LTO Nederland.

'Nederland is een dichtbevolkt land en wij vinden het lastig wanneer publieksfuncties worden geraakt', vervolgt Prinsen. In landen als Duitsland, België en Spanje zijn besmette gebieden soms langdurig volledig afgesloten.