Eenrichtingsverkeer in de kraamstal bij familie Ten Have

De klimaatneutrale nieuwbouw bij de familie Ten Have-Mellema in Beerta is gereed voor gebruik. Bijna drie jaar nadat brand de stal voor dragende en kraamzeugen verwoestte, worden nu 220 vrijloopkraamopfokhokken in gebruik genomen.

Vanaf de A7, bij afslag Beerta, valt de nieuwbouw direct op. Het lichtgekleurde hout contrasteert met de omliggende graanvelden. Vooral de opzet van het complex met de voorkant op het zuiden trekt de aandacht. Aan weerszijden van de Dartelweg liggen elf compartimenten met elk tien vrijloopkraamopfokhokken.

De stal is gebouwd volgens een Oostenrijks ontwerp met kruislings verlijmd hout (CLT-hout). De familie Ten Have-Mellema koos hier bewust voor vanwege de uitstraling en de eigenschappen van het materiaal. Hout geldt als een hoogwaardige bouwstof, werkt geluidsdempend en draagt bij aan een aangenaam stalklimaat. De eerste prefabonderdelen werden eind 2025 geplaatst.

De stallen staan op een geïsoleerde betonvloer met vloerplaten op afschot. Volgens betrokkenen liggen de bouwkosten per kraamhok op een vergelijkbaar niveau als bij een traditionele bouw. De kosten voor leidingwerk vallen hoger uit, terwijl de fundering juist goedkoper kon blijven doordat geen onderkeldering nodig was.

Indeling van de hokken

De vrijloopkraamopfokhokken hebben een oppervlakte van 7,5 vierkante meter. Bij het ontwerp ervan stonden de functies rusten, mesten en vreten centraal. De binnenruimte dient voornamelijk als ligruimte voor de zeug. Via een eenrichtingsklaphek komt zij bij de deur naar de overkapte buitenruimte om te drinken.

In deze met stro ingestrooide uitloop mest de zeug. Het gebruikte stro is ontstoft, waardoor het minder geurdragers bevat. Door hokafscheidingen in de uitloop weg te klappen, kunnen na het spenen grotere groepen dieren worden gevormd. Wanneer de zeug terug naar binnen gaat, passeert zij eerst de trog.

De biggen kunnen rondom de trog van de zeug lopen en met haar mee eten. Ter hoogte van de trog bevindt zich ook het verwarmde biggennestruimte met infraroodpaneel. Via een klep kan vanuit de centrale gang in deze ruimte worden gekeken. Na het spenen wordt een zijwand opgeklapt, waardoor een onderkruip ontstaat voor de biggen.

Betrouwbare data

Met de nieuwbouw maakt de familie Ten Have-Mellema ook de overstap van twee naar drie sterren binnen het Beter Leven Keurmerk. De biologische ‘Hamletz’-varkens worden geleverd aan de Duitse slachterij Tönnies, waarmee een contract voor vijf jaar is afgesloten.

Volgens Ruud Tijssens van Agrifirm groeit de belangstelling onder varkenshouders voor omschakeling naar biologische productie. Daarbij wordt het volgens hem steeds belangrijker om te beschikken over betrouwbare CO2-data van veevoer, onder meer vanwege duurzaamheidseisen binnen de keten.

In discussies over stikstofbeleid en zonering rond Natura 2000-gebieden wordt biologische landbouw regelmatig genoemd als mogelijke ontwikkelrichting. Tijssens waarschuwt er echter voor om biologische productie vooral niet via beleidsdruk af te dwingen.

Volgens hem moet de marktontwikkeling in balans blijven om overaanbod te voorkomen. Hij ziet meer in langjarige ketenafspraken en fiscale stimulering om de sector toekomstbestendig te maken. Daarbij wijst hij op het belang van stabiele afzet en samenwerking binnen de keten.

Technologische innovaties

Volgens Tijssens staat de ontwikkeling van zowel gangbare als biologische bedrijven in Nederland momenteel onder druk door onzekerheid rond vergunningen en beleid. Tegelijkertijd verwacht hij dat technologische innovaties een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het terugdringen van emissies en het verbeteren van de bedrijfsvoering.

De uiteindelijke doorontwikkeling van de sector vraagt volgens hem niet alleen om innovatie op bedrijfsniveau, maar ook om duidelijkheid vanuit de landelijke politiek. Datatoepassingen kunnen daarbij helpen om effecten van innovaties beter inzichtelijk te maken en te onderbouwen en zo vertrouwen winnen.